به گزارش پایگاه اطلاعرسانی نسیم قم، در تحلیل ابعاد و زوایای قیام مردمی ۱۵ خرداد، پیش از هر چیز باید به این نکته اساسی توجه داشت که این رخداد تاریخی، قیامی الهی و برخاسته از لبیک مردم به ندای یک مرجع تقلید شجاع، بصیر و تکلیفگرا بود. از همین رو، بررسی این واقعه صرفاً از منظر جریانشناسی سیاسی کافی نیست و لازم است ریشهها، مبانی فکری و انگیزههای اعتقادی آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
بیتردید قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ تحولات بنیادینی را در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران رقم زد و هرچند تحقق اهداف آن تا پیروزی انقلاب اسلامی ۱۵ سال به طول انجامید، اما زمینههای شکلگیری و پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ را فراهم ساخت.
هدایتگری روحانیت مبارز شیعه در قیام ۱۵ خرداد
خاستگاه اصلی این قیام را باید در اندیشههای روحانیت مبارز شیعه به رهبری حضرت امام خمینی(ره) جستوجو کرد. در منظومه فکری بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی، تشکیل حکومت اسلامی و اجرای احکام الهی از جایگاه ویژهای برخوردار بود.
اجرای قوانین اسلام در عرصههای مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی از مهمترین مطالبات نیروهای متدین جامعه و روحانیت انقلابی به شمار میرفت. در مقابل، تخطی رژیم پهلوی از ارزشهای دینی، بیتوجهی به احکام اسلامی، ترویج فرهنگ غربی و وابستگی به قدرتهای سلطهگر، بهویژه آمریکا و رژیم صهیونیستی، از عوامل اصلی شکلگیری قیام ۱۵ خرداد بود.
ماهیت اصلی قیام ۱۵ خرداد
دکتر مهدی اسلامی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه امام صادق(ع)، در این باره معتقد است: حضرت امام(ره) در مرحله نخست مبارزه تلاش داشتند اقدامات ضدمذهبی رژیم شاه را مهار کنند، اما با تشدید هجمههای حکومت علیه روحانیت و مردم متدین، مسیر مبارزه به مقابله مستقیم با اصل نظام شاهنشاهی تغییر یافت.
وی افزود: از آنجا که سیاستهای رژیم پهلوی در تعارض آشکار با فرهنگ مذهبی مردم ایران قرار داشت، قیام ۱۵ خرداد ماهیتی اصیل، دینی و مذهبی پیدا کرد. این قیام در حقیقت حرکتی برای دفاع از ارزشهای اسلامی و هنجارهای دینی جامعه بود و به معنای واقعی کلمه، قیامی «لله» به شمار میرفت.
این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: ایدئولوژی حاکم بر این نهضت، مبتنی بر اندیشههای ناب اسلامی بود که در پرتو اخلاص و رهبری حضرت امام خمینی(ره) شکل گرفت و در نهایت زمینهساز پیروزی انقلاب اسلامی شد.
قیامی متمایز از سایر جنبشها
اسلامی همچنین اظهار داشت: قیام ۱۵ خرداد دارای ویژگیهایی بود که آن را از سایر جنبشها و حرکتهای سیاسی ـ اجتماعی تاریخ معاصر ایران متمایز میکرد. این قیام علاوه بر ابعاد سیاسی، واجد جنبههای عمیق فکری، فرهنگی و مذهبی بود و نقطه عطفی در تحولات کشور به شمار میرود.
وی ادامه داد: حضور مرجعیت دینی در رأس این نهضت موجب شد سایر مراجع و روحانیون نیز با آن همراه شوند و همین امر وحدت و انسجام کمنظیری را میان اقشار مختلف مردم ایجاد کرد. روشنگری روحانیت مبارز نیز نقش مهمی در افزایش آگاهی عمومی و تداوم مبارزات تا پیروزی انقلاب اسلامی داشت.
مواجهه صریح با استبداد و استکبار
حجتالاسلام حبیب بابایی، نویسنده و پژوهشگر حوزوی، با اشاره به تقابل آشکار نهضت امام خمینی(ره) با استبداد داخلی و استکبار جهانی، اظهار داشت: یکی از مهمترین ویژگیهای قیام ۱۵ خرداد، رویارویی مستقیم با اصل نظام شاهنشاهی بود؛ موضوعی که در بسیاری از جنبشهای پیشین مشاهده نمیشد.
وی افزود: از سوی دیگر، این نهضت ماهیتی ضد استعماری و ضد صهیونیستی داشت و امام خمینی(ره) از همان آغاز مبارزه، قدرتهای سلطهگر شرق و غرب و صهیونیسم جهانی را به چالش کشیدند.
مبارزه برای رضای الهی؛ مهمترین شاخصه قیام
این پژوهشگر حوزوی تصریح کرد: هرچند قیام ۱۵ خرداد با سرکوب شدید رژیم پهلوی مواجه شد، اما آثار و پیامدهای عمیق آن در روند تحولات سیاسی و اجتماعی ایران باقی ماند. علت ماندگاری این نهضت را باید در خلوص نیت، اخلاص و مبارزه برای رضای الهی جستوجو کرد.
وی خاطرنشان کرد: مهمترین ویژگی قیام ۱۵ خرداد، تلاش برای احیای ارزشهای الهی و اسلامی بود و همین رویکرد سبب شد این حرکت تاریخی به نقطه آغاز نهضتی تبدیل شود که در نهایت به پیروزی انقلاب اسلامی انجامید.
