به گزارش پایگاه اطلاعرسانی نسیم قم، مسئله ولایت از بنیادیترین مفاهیم قرآنی و از مهمترین مباحث کلامی در اندیشه اسلامی به شمار میرود؛ مفهومی که فهم صحیح آن میتواند بسیاری از آموزههای اعتقادی اسلام و بهویژه جایگاه پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) را روشن سازد. در همین راستا، آیتالله علی نصیری، استاد حوزه و دانشگاه، با استناد به آیه ۴۵ سوره مبارکه نساء به تبیین ابعاد معنایی مفهوم ولایت در قرآن کریم پرداخته است.
وی با اشاره به فراز «وَکَفَى بِاللَّهِ وَلِیًّا وَکَفَى بِاللَّهِ نَصِیرًا» اظهار داشت: این آیه از معدود آیاتی است که در آن به صورت همزمان از دو مفهوم «ولایت» و «نصرت» سخن به میان آمده و هر دو نیز با تعبیر «کفایت الهی» همراه شدهاند. قرآن کریم در آیات متعددی از یاری و حمایت خداوند نسبت به مؤمنان سخن گفته است، اما ویژگی این آیه آن است که خداوند را هم به عنوان «ولی» و هم به عنوان «ناصر» معرفی میکند.
وی افزود: میان این دو تعبیر تفاوت قابل توجهی وجود دارد. اینکه گفته شود خداوند ولی و یار مؤمنان است، یک معنا را القا میکند؛ اما هنگامی که قرآن میفرماید خداوند در ولایت و نصرت مؤمنان کفایت میکند، مفهوم عمیقتری را ارائه میدهد. بر اساس این بیان، هرگاه انسان تحت ولایت و نصرت الهی قرار گیرد، دیگر برای اداره امور و تأمین نیازهای خود به هیچ پشتوانهای فراتر از اراده الهی نیاز نخواهد داشت.
این استاد حوزه و دانشگاه در تبیین این مسئله خاطرنشان کرد: حمایت انسانها از یکدیگر هرچند ارزشمند است، اما همواره محدود و مقید به تواناییهای بشری است. به عنوان نمونه، پدر نسبت به فرزند خود ولایت و حمایت دارد، اما امکانات و تواناییهای او محدود است و نمیتواند همه نیازهای ظاهری و باطنی فرزند را برطرف کند؛ در حالی که ولایت و نصرت الهی نامحدود و فراگیر است و خداوند حتی در مواردی که انسان آگاهی ندارد، بلاها را از او دور کرده و خیرات و برکات را به سوی او جاری میسازد.
ولایت؛ مفهومی فراتر از نصرت
آیتالله نصیری با اشاره به برخی دیدگاهها درباره معنای ولایت تصریح کرد: یکی از برداشتهایی که در طول تاریخ مطرح شده، تفسیر ولایت به معنای صرفِ یاری و نصرت است، اما همین آیه شریفه نشان میدهد که این دو مفهوم کاملاً یکسان نیستند. اگر ولایت همان نصرت و یاری باشد، دیگر تکرار دو عنوان «ولی» و «نصیر» در یک آیه معنا و کارکرد مستقلی نخواهد داشت.
وی ادامه داد: قرآن کریم در اوج فصاحت و بلاغت قرار دارد و از تکرارهای غیرضروری و فاقد معنا به دور است. بنابراین، ذکر دو عنوان مستقل «ولی» و «نصیر» بیانگر آن است که ولایت دارای معنایی گستردهتر از نصرت بوده و یاری و حمایت تنها یکی از آثار و جلوههای آن به شمار میرود.
ولایت در قرآن به معنای مدیریت و سرپرستی است
این استاد حوزه و دانشگاه با بررسی کاربردهای مختلف واژه ولایت در قرآن کریم اظهار داشت: مجموعه آیات قرآن نشان میدهد که ولایت به معنای «مدیریت، سرپرستی و تدبیر همه شئون زندگی» است. بر این اساس، هنگامی که خداوند به عنوان ولی مؤمنان معرفی میشود، مفهوم آن صرفاً حمایت و یاری نیست، بلکه به این معناست که تدبیر و هدایت همه ابعاد زندگی آنان در چارچوب اراده الهی قرار دارد.
وی افزود: همین معنا درباره ولایت پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) نیز صادق است. وقتی از ولایت آنان نسبت به مؤمنان سخن گفته میشود، مقصود تنها محبت یا یاری نیست، بلکه سخن از حق هدایت، سرپرستی و مدیریت جامعه و زندگی مؤمنان است.
آیتالله نصیری با اشاره به آیه شریفه «النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» خاطرنشان کرد: قرآن کریم به صراحت بیان میکند که پیامبر اکرم(ص) نسبت به جان و سرنوشت مؤمنان از خود آنان سزاوارتر است. این اولویت و سرپرستی، تجلی همان مفهوم گسترده ولایت است که در نظام اعتقادی اسلام جایگاه ویژهای دارد.
وی در پایان تأکید کرد: فهم دقیق مفهوم ولایت در قرآن، نقش مهمی در درک صحیح جایگاه خداوند، پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع) در هدایت جامعه اسلامی دارد و نشان میدهد که ولایت در منطق وحی، مفهومی جامع و فراگیر است که همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان را در بر میگیرد.
