به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، انتشار آماری درباره وضعیت فعالیت بدنی ایرانیان، بار دیگر یکی از مسائل کمتر دیدهشده اما مهم سلامت عمومی را به صدر توجهات آورد؛ مسئلهای که اگرچه در ظاهر با «ورزش نکردن» تعریف میشود، اما در واقع بسیار فراتر از آن است.
بر اساس آمار منتشرشده، ۴۶.۳ درصد افراد بالای ۱۸ سال در ایران فعالیت بدنی کافی ندارند؛ یعنی تقریباً نیمی از جمعیت بزرگسال کشور به اندازه توصیهشده تحرک ندارند. این در حالی است که برآورد جهانی برای سال ۲۰۲۲، میزان فعالیت بدنی ناکافی در بزرگسالان را ۳۱.۳ درصد نشان میدهد. پژوهشهای ملی نیز در سالهای گذشته ارقام قابلتوجهی از کمتحرکی در ایران گزارش کردهاند.
اما شاید مهمتر از خود عدد، پرسش درباره چرایی آن باشد، وقتی از کمتحرکی صحبت میکنیم، نباید موضوع را فقط به این تقلیل دهیم که مردم به باشگاه نمیروند یا ورزش روزانه ندارند. سبک زندگی جدید، بخش زیادی از حرکت طبیعی انسان را از زندگی روزمره حذف کرده است.
مسیرهای کوتاه با خودرو طی میشوند، خریدها اینترنتی شده، بسیاری از مشاغل پشت میز انجام میشوند، اوقات فراغت با تلفن همراه و تلویزیون سپری میشود و حتی بسیاری از فعالیتهایی که در گذشته نیازمند حرکت بودند، امروز با چند کلیک انجام میشوند.
به بیان سادهتر، جامعه امروز فقط کمتر ورزش نمیکند؛ بلکه کمتر حرکت میکند. همین تفاوت، سیاستگذاری در این حوزه را مهم میکند. اگر مسئله صرفاً کمبود علاقه به ورزش بود، میشد با تبلیغات و برگزاری مسابقات آن را حل کرد؛ اما وقتی ساختار زندگی روزمره کمتحرک شده است، راهحل نیز باید شهری، اجتماعی و فرهنگی باشد.
قم؛ جایی که عددها نگرانکنندهترند
در گزارشهای اخیر مدیرکل ورزش و جوانان استان قم، با استناد به دادههای علوم پزشکی، اعلام شده است که ۸۲ درصد شهروندان قم کمتحرک هستند و تنها ۱۸ درصد به میزان لازم فعالیت بدنی دارند. اگر این آمار را مبنا قرار دهیم، مسئله در قم دیگر یک موضوع حاشیهای در حوزه ورزش نیست؛ بلکه باید آن را یک مسئله جدی سلامت شهری دانست.
از سوی دیگر، گزارشهای رسمی درباره وضعیت زیرساختهای ورزشی قم نیز تصویر چندان مطلوبی ارائه نمیکنند. سرانه فضای ورزشی استان کمتر از ۶۰ سانتیمترمربع اعلام شده، در حالی که متوسط کشوری حدود ۹۰ سانتیمترمربع گزارش شده است. فرسودگی بخشی از اماکن، نابرابری در توزیع فضاها و محدودیت زیرساختهای اختصاصی ورزش بانوان نیز از دیگر چالشهای مطرحشده است.
این دو عدد را باید کنار هم گذاشت: ۸۲ درصد کمتحرکی در قم و سرانه پایین فضای ورزشی. کنار هم قرار گرفتن این دو واقعیت نشان میدهد که نمیتوان تمام مسئولیت را متوجه شهروندانی دانست که ورزش نمیکنند. پرسش مهمتر این است که آیا شهر قم به اندازهای که برای عبور خودروها، توسعه معابر و تأمین پارکینگ برنامهریزی میکند، برای «حرکت انسان» نیز برنامه دارد؟
مبارزه با کمتحرکی نباید صرفاً به افزایش سالنهای ورزشی یا دعوت مردم به باشگاه رفتن محدود شود. شهر فعال شهری است که امکان پیادهروی ایمن، استفاده از دوچرخه، دسترسی آسان به بوستانها و فضاهای ورزشی محلهای را برای شهروند فراهم میکند. بسیاری از مردم ممکن است فرصت یا توان مالی ورزش حرفهای نداشته باشند، اما اگر محیط شهری برای حرکت طراحی شده باشد، میتوانند بخشی از مسیر روزانه خود را پیاده طی کنند یا از فضاهای عمومی برای فعالیت بدنی استفاده کنند.
از این منظر، قم بیش از آنکه به «ورزشکارسازی» نیاز داشته باشد، به فعالسازی شهروندان نیاز دارد. ورزش قهرمانی میتواند قهرمان تولید کند، اما ورزش همگانی و فعالیت بدنی روزمره است که جامعه سالمتر، بانشاطتر و کمهزینهتری برای نظام سلامت میسازد. به همین دلیل، سیاستگذاری ورزشی در قم باید از تمرکز صرف بر ساخت مجموعههای ورزشی به سمت ایجاد زیرساختهای زندگی فعال حرکت کند؛ زیرساختهایی که برای زنان، سالمندان، کودکان و مناطق کمبرخوردار نیز دسترسی واقعی ایجاد کند.
این موضوع برای بانوان اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که مطالعات ملی، میزان کمتحرکی زنان را بالاتر از مردان نشان میدهد و در قم نیز محدودیت دسترسی به برخی فضاهای اختصاصی ورزش بانوان از جمله چالشهای مطرحشده است. بنابراین هر برنامهای برای کاهش کمتحرکی، اگر دسترسی زنان و گروههای کمبرخوردار را در مرکز توجه قرار ندهد، بخش مهمی از مسئله را نادیده گرفته است.
در واقع، نسخه کمتحرکی فقط «باشگاه بیشتر» نیست. پیادهراههای امن، مسیرهای پیوسته دوچرخه، بوستانهای مجهز، فضاهای ورزشی کوچک و ارزان در محلهها و برنامههای خانوادگی میتوانند بسیار بیشتر از یک کمپین تبلیغاتی مردم را به حرکت وادار کنند. اینجا نقطه اتصال مسئولیت شهرداری، شورای شهر، اداره ورزش و جوانان، دانشگاه علوم پزشکی و آموزشوپرورش است؛ چرا که کمتحرکی یک مسئله صرفاً ورزشی نیست، بلکه مسئلهای شهری، اجتماعی و بهداشتی است.
سالهاست درباره فواید ورزش تبلیغ میکنیم، اما شاید اکنون باید بخشی از این رویکرد را تغییر دهیم و به جای اینکه فقط از مردم بخواهیم بیشتر حرکت کنند، شهری طراحی کنیم که مردم در آن ناگزیر و مشتاق به حرکت باشند. اگر مسیر پیادهروی امن باشد، بوستان در دسترس باشد و امکانات ورزشی در متن محله قرار گیرد، فعالیت بدنی از یک برنامه جداگانه به بخشی از زندگی روزمره تبدیل میشود.
شهر سالم الزاماً شهری نیست که سالنهای ورزشی بیشتری دارد؛ شهری است که مردم در آن بیشتر حرکت میکنند. اگر آمار کمتحرکی در قم را جدی بگیریم، مسئله دیگر یک موضوع حاشیهای در حوزه ورزش نیست؛ بلکه یک هشدار درباره آینده سلامت شهر است و برای آن باید از تبلیغ صرف ورزش به سمت تغییر سبک زندگی و طراحی شهری حرکت کرد.
-را-بازگرداند-iav.webp)
