به گزارش پایگاه اظلاع رسانی نسیم قم، در روزهایی که قم با ثبت دمای ۴۵.۲ درجه سانتیگراد، پس از اهواز به دومین مرکز استان گرم کشور تبدیل شده است، افزایش بیسابقه مصرف برق اتفاقی دور از انتظار نیست. گرمای شدید، استفاده گسترده از وسایل سرمایشی را به یک ضرورت تبدیل کرده و طبیعتاً فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد میکند. در چنین شرایطی، رعایت الگوی مصرف دیگر یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ پایداری شبکه برق کشور است.
اما در کنار این واقعیت، انتظار مردم نیز کاملاً منطقی است. شهروندانی که امروز با خاموشیهای طولانی، اختلال در زندگی روزمره، آسیب به لوازم برقی و حتی فاسد شدن مواد غذایی روبهرو هستند، حق دارند از مسئولان صنعت برق انتظار شفافیت داشته باشند. آنچه بیش از خود خاموشی موجب نارضایتی شده، بینظمی در اجرای برنامههای اعلامی و نبود اطلاعرسانی دقیق درباره زمان قطع و وصل برق است. مردم زمانی میتوانند با برنامههای مدیریت مصرف همراه شوند که بتوانند برای زندگی روزانه خود برنامهریزی کنند.
تجربه نشان داده است که همراهی اجتماعی، محصول اعتماد است و اعتماد نیز از مسیر اطلاعرسانی دقیق و عمل به وعدهها شکل میگیرد. اگر جدول خاموشی اعلام میشود، باید تا حد امکان به همان جدول پایبند بود و در صورت بروز تغییر، اطلاعرسانی سریع و شفاف انجام شود. مدیریت مصرف بدون مشارکت مردم ممکن نیست و مشارکت نیز بدون اعتماد عمومی شکل نخواهد گرفت.
از سوی دیگر، در روزهای اخیر دولت با هدف جلوگیری از توقف تولید، حفظ اشتغال و جلوگیری از بیکاری اعلام کرده است که برق صنایع قطع نخواهد شد. این تصمیم از منظر اقتصادی قابل دفاع است؛ زیرا توقف تولید، خسارتهایی به مراتب سنگینتر از محدودیتهای کوتاهمدت برق به اقتصاد کشور وارد میکند. با این حال، در عمل هنوز شهرکهای صنعتی قم با برنامههای هفتگی مدیریت بار مواجه هستند و واحدهای صنعتی در روزهای مشخصی همچنان خاموشی را تجربه میکنند. این تفاوت میان سیاست اعلامی و اجرای میدانی، نیازمند شفافسازی از سوی مسئولان است تا فعالان اقتصادی و افکار عمومی بدانند سیاستهای اتخاذشده چگونه و با چه سازوکاری اجرا میشود.
با این حال، نباید همه مسئله را در خاموشیها خلاصه کرد. خاموشی، راهکار مدیریت بحران است، نه درمان بحران. ریشه اصلی ناترازی برق در فاصله میان رشد مصرف و توسعه ظرفیت تولید، انتقال و بهینهسازی مصرف نهفته است. تا زمانی که این فاصله کاهش نیابد، هر سال با آغاز موج گرما، همین چرخه تکرار خواهد شد.
یکی از مهمترین حلقههای مغفول در این میان، توسعه فناوریهای کممصرف است. هنوز بخش قابل توجهی از تجهیزات سرمایشی، روشنایی، موتورهای الکتریکی و لوازم خانگی موجود در کشور، مصرف انرژی بالایی دارند. اگر سیاستهای حمایتی دولت به سمت تولید و جایگزینی تجهیزات پربازده و کممصرف هدایت شود، بخش مهمی از بار شبکه بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین در تولید برق کاهش خواهد یافت.
امروز بسیاری از کشورهای توسعهیافته، کاهش مصرف را نه از طریق خاموشی، بلکه از مسیر ارتقای بهرهوری انرژی دنبال میکنند. استانداردهای سختگیرانه برای تولید لوازم برقی، حمایت از صنایع دانشبنیان، ارائه مشوق برای تعویض تجهیزات فرسوده، توسعه کنتورهای هوشمند و مدیریت مصرف مبتنی بر داده، از جمله اقداماتی است که توانسته مصرف برق را بدون کاهش رفاه عمومی کنترل کند.
در ایران نیز زمان آن رسیده که سیاست انرژی از مدیریت بحران به سمت مدیریت بهرهوری حرکت کند. صنعت کشور باید به سمت تولید محصولات کممصرف، توسعه تجهیزات هوشمند و افزایش راندمان انرژی سوق داده شود. این مسیر علاوه بر کاهش فشار بر شبکه برق، میتواند به ایجاد بازارهای جدید، افزایش رقابتپذیری صنایع داخلی و حتی توسعه صادرات محصولات کممصرف منجر شود.
در کنار این اقدامات، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، سرمایهگذاری در نوسازی شبکه انتقال و توزیع، کاهش تلفات برق و ایجاد مشوقهای واقعی برای مشترکان کممصرف نیز باید با جدیت دنبال شود. مدیریت مصرف زمانی موفق خواهد بود که مردم احساس کنند دولت نیز همزمان در حال سرمایهگذاری برای حل ریشهای مسئله است.
امروز همه در برابر این بحران مسئولیت دارند؛ مردم با رعایت الگوی مصرف، صنایع با ارتقای بهرهوری، دولت با توسعه زیرساختها و مسئولان با اطلاعرسانی شفاف و پایبندی به وعدهها. اگر این چهار ضلع در کنار هم قرار گیرند، میتوان امیدوار بود که تابستانهای آینده، به جای تکرار خاموشیها، شاهد شکلگیری یک نظام پایدار و هوشمند در مدیریت انرژی باشیم؛ نظامی که در آن خاموشی، آخرین گزینه باشد، نه نخستین راهحل.
