عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: دولت تمدنی چتری برای همه عناصر هویتی است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، رسول نوروزی فیروز، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در نشست «ایران؛ قدرت نوظهور جهانی و الزامات تمدنسازی اسلامی پس از جنگ تحمیلی سوم» از سلسله نشستهای تبیین شاخصهای قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در دوران رهبری سوم که در سالن جلسات مرکز تحقیقات مجلس شورای اسلامی برگزار شد در تشریح پروژه «دولت تمدنی» به عنوان راهکاری برای نظمآفرینی در غرب آسیا، به تحلیل تناقضات برآمده از دولتهای ملی در جهان اسلام پرداخت و بر ضرورت بازتعریف مفاهیمی چون شهروندی، تابعیت و تعامل با محیط پیرامون تأکید کرد.
برژینسکی و ترس از تلفیق تشیع و ایرانیت
وی با اشاره به یک بحث راهبردی از برژینسکی، مشاور امنیت ملی اسبق آمریکا، گفت: برژینسکی میگفت یک کاری نکنید که تشیع و ایرانیت یک جا جمع شوند. این همان تجلی دولت تمدنی است.
نوروزی فیروز توضیح داد: در دولت تمدنی، مفاهیم مدرن، مفاهیم مذهبی و مفاهیم تاریخی همگی ذیل یک چتر واحد معنا مییابند و این همان چیزی است که برژینسکی از آن هراس داشته است.
نقد تجربیات تاریخی؛ از قاجار و پهلوی تا جمهوری اسلامی
وی با مقایسه تطبیقی ادوار مختلف تاریخی ایران، به ناکارآمدی دولتهای پیشین در تلفیق عناصر هویتی پرداخت و بیان داشت: در دوره قاجار به دلیل پررنگ بودن قومگرایی، مفاهیم ملی و ایرانیت چندان معنا نداشت. حتی در جنگها میگفتند این افشار است، این قاجار است، این زند است. کریم خان زند یعنی مال یک قوم، اسم یک قوم روی یک منطقه. قاجار هم یک قبیله و نهاد بزرگ بود، اما مفهوم ایرانیت در این دوره کمرنگ بود.
عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان داشت: در دولت پهلوی، مفاهیم مذهبی امکان معنادار شدن نداشتند. روضهای میگرفتند و ادایی از مذهب در میآوردند، اما مذهب در آن ساختار معنادار نبود؛ اما در جمهوری اسلامی، مفهوم مذهب یعنی نظریه سیاسی شیعی در کنار مفهوم حراست از ملیت تجلی پیدا کرد و این دو در کنار هم معنا یافتند.
تناقضات دولت ملی؛ تابعیت بر مبنای «خون پاک آریایی»
نوروزی فیروز یکی از مهمترین موانع تحقق دولت تمدنی را تناقضات برآمده از دولت ملی دانست که میراث دوره پهلوی است و در جمهوری اسلامی نیز بسیاری از موارد آن باقی مانده است.
وی به موضوع تابعیت اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلات ما این است که تابعیت مبتنی بر خون آریایی است. ممکن است مسیح علینژاد یا بازیگرانی که رفتند و علیه ایران فعالیت میکنند، پاسپورت ایرانی داشته باشند و از خدمات استفاده کنند؛ اما مجاهدی که از لبنان، افغانستان یا هر جای دیگر میآید و برای ایران مجروح یا شهید میشود، تابعیت ایرانی نمیگیرد. چون خون آریایی در رگهایش جاری نیست.
عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با ذکر مثالی دیگر در این زمینه ادامه داد: یک اندیشمند تاجیکستانی اگر بگوید میخواهم ۴۰ سال در ایران باشم و اینجا را خانه خود بدانم، هیچ راه قانونی وجود ندارد که استاد دانشگاه تهران شود. یک ادیب تاجیکستانی نمیتواند به لحاظ قانونی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران شود، حتی برای دورههای کوتاه مدت.
دولت تمدنی؛ چتر وحدتبخش
وی با تأکید بر مفهوم «چتر» برای دولت تمدنی بیان داشت: دولت تمدنی مانند یک چتر است. وقتی دولت اینگونه تعریف شود، تمام مفاهیم زیرمجموعه او هم بر همان اساس تعریف میشوند. مفاهیم داخلی مثل شهروندی و مفاهیم بیرونی مثل تعامل با محیط پیرامون، همه ذیل این چتر معنا مییابند.
نوروزی فیروز در ادامه به ویژگی نظام بینالملل یعنی «آنارشی» اشاره و ابراز کرد: اگر قرار است ما به یک قدرت تمدنی تبدیل شویم، باید بتوانیم مصائب ناشی از فقدان قوه نظمدهنده در نظام بینالملل را در محیط پیرامون خود کنترل کنیم.
گذار از دولت ملی به دولت تمدنی
عضو پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در جمعبندی مباحث خود تأکید کرد: مهمترین الزام برای بازتولید قدرت و مواجهه مؤثر با نظام بینالملل، رسیدن به اجماع بر سر مفهوم دولت تمدنی و شفافسازی آن است.
وی تصریح کرد: نمونههای عینی همچون همزیستی ۱۷ قوم در ایران، تنوع زبانی در دربار صفوی و تجربه اسلامگرایان ترکیه و مالزی در دهه ۱۹۷۰، همه نشانههایی از امکان تحقق این الگو هستند.
نوروزی فیروز در پایان خاطرنشان کرد: تعریف دولت تمدنی یعنی مفاهیم مدرن، مفاهیم مذهبی و مفاهیم تاریخی همه در یک ساختار معنادار شوند. این راهکار جایگزین هر دو رویکرد ناکارآمد «آشوب دینی» و «نظم مکانیکی قدرتهای بزرگ» است که قرن بیستم را به خود مشغول کرده بودند.
منبع خبر: خبرگزاری تسنیم
