به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، قطار سریعالسیر تهران-قم-اصفهان دیگر صرفاً یک پروژه عمرانی نیست؛ این طرح طی دو دهه گذشته به نمادی از فاصله میان اهمیت یک پروژه و توانایی کشور در به سرانجام رساندن آن تبدیل شده است. پروژهای که قرار بود تهران، قم و اصفهان را در کوتاهترین زمان ممکن به یکدیگر متصل کند، حالا بیش از هر چیز در انتظار تصمیمی مالی است؛ تصمیمی که میتواند آن را از سالها بلاتکلیفی به مرحله بهرهبرداری نزدیک کند.
بر اساس آخرین اظهارات علیرضا صلواتی، مجری طرحهای زیربنایی وزارت راه و شهرسازی در استان اصفهان، مشکل اصلی پروژه در شرایط فعلی تمدید اعتبار اسنادی و تأمین منابع مالی است. او گفته است در صورت رفع موانع بانکی و مالی، امکان آغاز عملیات ریلگذاری در کمتر از شش ماه وجود دارد. گزارشهای اخیر نیز نشان میدهد پروژه از نظر عملیات اجرایی در وضعیت قابل توجهی قرار دارد و مسیر قم-اصفهان بخش مهمی از عملیات زیرسازی و روسازی را پشت سر گذاشته است.
همین نکته، پرسش مهمی را پیش روی تصمیمگیران قرار میدهد: اگر بخش قابل توجهی از مسیر آماده است و با تأمین منابع میتوان پروژه را وارد مرحله تعیینکننده ریلگذاری کرد، چرا باید همچنان شاهد فرسایشی شدن این طرح باشیم؟
واقعیت این است که قطار سریعالسیر تهران-قم-اصفهان از ابتدا با یک مدل مالی پیچیده روبهرو بوده است. برای این پروژه اعتبار اسنادی قابل توجهی در نظر گرفته شده بود و در سالهای گذشته نیز تمدید اعتبار مالی آن بارها در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، تحریمها، مشکلات بانکی، تغییر شرایط اقتصادی و افزایش هزینههای اجرای پروژه، فاصله میان منابع موجود و هزینه واقعی تکمیل طرح را افزایش داده است. بر اساس یک گزارش کارشناسی، اعتبار اسنادی اولیه پروژه ۱۳.۶ میلیارد یوان بوده و برای تکمیل بخش اصفهان-قم، منابع بیشتری مورد نیاز است.
در چنین شرایطی، ادامه پروژه با روشهای معمول بودجهای احتمالاً راهحل نهایی نخواهد بود. خود مسئولان نیز از ترکیبی از منابع دولتی، مشارکت بخش خصوصی و مولدسازی داراییها بهعنوان مسیرهای تأمین مالی سخن گفتهاند. بنابراین اکنون باید از مرحله پیگیری پروژه عبور کرد و به مرحله «طراحی بسته مالی پروژه» رسید؛ بستهای که مشخص کند سهم دولت، سرمایهگذار، منابع بانکی، داراییهای قابل مولدسازی و سایر ظرفیتهای مالی دقیقاً چیست و چه زمانی باید به پروژه تزریق شود.
برای قم، موضوع حتی جدیتر است
قم در این پروژه صرفاً یک ایستگاه بین تهران و اصفهان نیست. این شهر در قلب یکی از پرترددترین محورهای جمعیتی و گردشگری کشور قرار دارد و سالانه میزبان میلیونها مسافر و زائر است. اتصال سریع قم به تهران و اصفهان میتواند معادلات حملونقل مسافر، گردشگری، زیارت و حتی اقتصاد شهری را تغییر دهد.
اگر قطار بتواند با سرعت طراحیشده حدود ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت حرکت کند، مفهوم فاصله میان این سه شهر اساساً تغییر خواهد کرد. سفرهای کاری روزانه، سفرهای زیارتی، گردشگری و حتی بخشی از سفرهای خانوادگی میتواند از جاده به ریل منتقل شود. در مقیاس ملی نیز پروژهای با طول حدود ۴۱۰ کیلومتر و ظرفیت جابهجایی سالانه میلیونها مسافر، فقط یک مسیر ریلی جدید نیست؛ بلکه بخشی از بازطراحی شبکه حملونقل مسافری کشور است.
از این منظر، ادامه تأخیر پروژه فقط به معنای عقب افتادن افتتاح یک خط ریلی نیست. هر سال تأخیر، به معنای استمرار فشار بر محورهای جادهای، افزایش وابستگی به حملونقل جادهای، از دست رفتن فرصتهای گردشگری و اقتصادی و البته افزایش هزینه تمامشده اجرای پروژه است.
نکته مهمتر اینکه امروز دیگر نمیتوان با وعدههای کلی درباره «تأمین اعتبار» افکار عمومی را قانع کرد. مردم قم و دو شهر دیگر باید بدانند دقیقاً چه مقدار اعتبار برای تکمیل پروژه نیاز است، چه میزان از منابع قابل تأمین است، سهم هر دستگاه و نهاد چیست و مهمتر از همه، زمانبندی واقعی برای ریلگذاری و بهرهبرداری چگونه تعریف شده است.
اگر طبق اعلام مجری طرح، با رفع مشکل مالی امکان ورود پروژه به مرحله ریلگذاری در کمتر از شش ماه وجود دارد، این موضوع باید به یک مطالبه مشخص تبدیل شود: تعیین تکلیف اعتبار اسنادی، اعلام بسته تأمین مالی و ارائه جدول زمانبندی شفاف.
قطار سریعالسیر تهران-قم-اصفهان بیش از آنکه به وعده جدید نیاز داشته باشد، به تصمیم نهایی نیاز دارد
دو دهه از آغاز برنامهریزی این پروژه گذشته است. در این مدت دولتها تغییر کردهاند، مدیران آمده و رفتهاند و بارها درباره ضرورت تکمیل آن سخن گفته شده است. اکنون اما به نظر میرسد پروژه در نقطهای قرار گرفته که یک تصمیم مالی میتواند مسیر آن را تغییر دهد.
مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا این پروژه مهم است یا نه؛ درباره اهمیت آن تقریباً اختلافی وجود ندارد. مسئله این است که آیا ارادهای برای پرداخت هزینه امروزِ تکمیل پروژه وجود دارد یا قرار است هزینه تأخیر، سالهای بیشتری به کشور تحمیل شود؟
برای قم، پاسخ به این سؤال اهمیت دوچندان دارد. شهری که سالهاست در انتظار سهم خود از شبکه حملونقل ریلی مدرن کشور است، حق دارد بداند قطار سریعالسیر تهران-قم-اصفهان چه زمانی از وعده عبور میکند و به ریل میرسد.
این بار، ایستگاه توقف پروژه نه در مسیر قم است و نه اصفهان؛ قطار در ایستگاه اعتبار مالی متوقف مانده است. اگر این ایستگاه هرچه سریعتر پشت سر گذاشته شود، شاید پس از دو دهه انتظار، صدای حرکت قطار سریعالسیر تهران-قم-اصفهان واقعاً شنیده شود.
