بیش از سه هزار نابینا و کم‌بینا در استان قم با چالش‌های ریز و درشتِ زیست‌بوم شهری دست‌به‌گریبان‌اند، در حالیکه آمارها تنها روایت‌گر بخشی از واقعیت هستند. انحصار مسیرهای شهری توسط موانع فیزیکی و بی‌توجهی به سهمیه قانونیِ اشتغال، دو روی یک سکه هستند که «استقلال» را برای روشندلان قمی دشوار کرده و مسوولان را در برابر آزمونی بزرگ قرار داده است تا نشان دهند «دیدنِ حقِ همه» تا چه حد فراتر از شعار است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم به نقل از ایرنا، ۲۳ مهرماه برابر با ۱۵ اکتبر، یادآور روز جهانی ایمنی عصای سفید است؛ روزی برای بازخوانی این واقعیت که معلولیت بینایی به‌خودی‌خود سد راه پیشرفت نیست، بلکه نامناسب بودن زیرساخت‌ها و بی‌توجهی به الزامات قانونی، دسترسی این شهروندان را محدود می‌کند.
شناسایی ۳ هزار و ۷۹ آسیب‌دیده بینایی در قم
معاون امور توانبخشی اداره‌کل بهزیستی استان قم در گفت‌وگو با پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، با اعلام آخرین آمار رسمی گفت: در حال حاضر سه هزار و ۷۹ فرد دارای آسیب بینایی تحت پوشش بهزیستی استان قرار دارند که از این شمار، دو هزار و هفت نفر را مردان و یک‌هزار و ۷۲ نفر را بانوان تشکیل می‌دهند.
محمدرضا رحیمی به اهمیت پیشگیری از اختلالات بینایی اشاره کرد و افزود: طرح غربالگری تنبلی چشم (آمبلیوپی) خط مقدم ما در مهار نابینایی‌های دوران کودکی است. طی سال ۱۴۰۴ تعداد ۶۸ هزار کودک در استان مورد سنجش بینایی قرار گرفتند و در شش‌ماهه نخست سال جاری نیز افزون بر ۳۳ هزار کودک غربالگری شده‌اند تا هرگونه نقص بینایی در سنین طلایی شناسایی و کنترل شود.
معاون توانبخشی بهزیستی قم با تأکید بر راهبرد محوری «دیدن حق همه است»، بیان کرد: تمرکز ما تنها بر پرداخت مستمری معیشتی نیست؛ ارائه تجهیزات کمکی، آموزش‌های مهارتی، حمایت‌های تحصیلی و بسترسازی برای اشتغال پایدار، محورهای اصلی خدمات توانبخشی استان هستند تا افراد بتوانند استقلال فردی خود را حفظ کنند.
سه روایت از کف خیابان؛ وقتی شهر راه را می‌بندد
با وجود آمارها، شرایط واقعی در معابر و فضاهای شهری حکایت دیگری دارد.
مسئله تردد برای نابینایان تنها یک جابه‌جایی فیزیکی نیست؛ بلکه نوعی کنشِ استقلال‌طلبانه است که با هر قدم، باید با شهری که برای آنان غریبه است، چانه بزنند. وقتی یک نابینا تصمیم می‌گیرد از خانه خارج شود، پیش از آنکه به مقصد فکر کند، درگیر محاسباتِ ذهنیِ پیچیده برای عبور از دست‌اندازها، جوی‌های بدون درپوش و موتورسیکلت‌های سرگردان در پیاده‌روهاست. این وضعیت، نوعی اضطرابِ پنهان را به روحِ فرد تحمیل می‌کند که خروجیِ ناگزیرِ آن، «خانه‌نشینیِ ناخواسته» است؛ انزوایی که نتیجه‌ی مستقیمِ «نامناسب‌سازیِ شهر» است، نه ناتوانیِ جسمیِ فرد.
«علی‌رضا»، جوان ۲۸ ساله‌ای که دارای مدرک کارشناسی ارشد حقوق و روشندل مطلق است، درباره دشواری‌های روزمره رفت‌وآمد می‌گوید: خطوط زرد شیاردار در پیاده‌روها که قرار است راهنمای عصای سفید باشند، در خیابان‌های اصلی مثل عمار یاسر یا خیابان ارم یا ناگهان قطع می‌شوند یا به تیر چراغ‌برق، تابلوی تبلیغاتی مغازه‌ها و باغچه‌ها ختم می‌شوند. وقتی این خطوط استاندارد نیستند، یعنی هر قدم با خطر برخورد فیزیکی یا زمین‌خوردن همراه است. رانندگان هم در گذرگاه‌های عابر پیاده آشنایی با حق تقدم عصای سفید ندارند.
کارشناسان معتقدند: تغییر نگاه جامعه از «تکریمِ نمادین» به «پذیرشِ برابر»، گامِ بلندتری است که هنوز در مناسباتِ اجتماعیِ قم به سرانجامِ ملموسی نرسیده است. روشندلانِ امروز، دیگر تنها مددجو نیستند؛ آنان شهروندانی صاحب‌فکر، دانشجو و متخصص‌اند که در عرصه‌های علمی و فرهنگی فعالیت می‌کنند. با این حال، همچنان سایه سنگینِ «نگاهِ حمایتیِ صرف» بر سر آنان باقی مانده است. این نگاه، به‌جای باز کردنِ گره‌های ساختاری، بر «صبر و مدارا» تأکید دارد؛ در حالی که نابینایان بیش از «تحمل»، به «تسهیل‌گری» نیاز دارند تا بتوانند سهمِ خود را در فرآیندهای تصمیم‌گیریِ شهری به نحو احسن ایفا کنند.
جامعه آماری روشندلان قم تا مهرماه ۱۴۰۵
از سوی دیگر، مسئله دسترسی به امکانات روزمره و خدمات مالی چالش بزرگ دیگری است. «مریم»، بانوی ۳۵ ساله کم‌بینا و شاغل در بخش اپراتوری، گلایه خود را متوجه سامانه‌های بانکی و حمل‌ونقل عمومی می‌داند: دستگاه‌های خودپرداز در قم هیچ‌کدام راهنمای صوتی فعال ندارند. برای ساده‌ترین کار بانکی ناچاریم کارت و رمزمان را به غریبه‌ها بسپاریم. در ناوگان اتوبوس‌رانی هم نه‌تنها اعلام صوتی نام ایستگاه‌ها وجود ندارد، بلکه سوار شدن از ایستگاه‌ها به دلیل شیب‌های غیراستاندارد دشوار است.
ضلع سوم مشکلات، جذب در بازار کار و پذیرش استخدامی است. «مهدی»، کارشناس فناوری اطلاعات و روشندل موفق که در حوزه برنامه‌نویسی نرم‌افزارهای دسترس‌پذیر فعالیت می‌کند، به خبرنگار ایرنا گفت:بزرگ‌ترین مانع ما نگرش کارفرمایان است. قانون سهمیه سه درصدی معلولان در آزمون‌های استخدامی دستگاه‌های دولتی و نهادها اغلب روی کاغذ می‌ماند یا در مصاحبه‌ها به‌راحتی نادیده گرفته می‌شود. نابینای امروز با نرم‌افزارهای صفحه‌خوان پیشرفته پابه‌پای سایر افراد در سیستم‌های اداری کار می‌کند؛ مشکل نه در توان ما، بلکه در بی‌اعتمادی مدیران است.
صاحبنظران تاکید دارند: در عصرِ اطلاعات، دسترسی به منابعِ دیجیتال برای نابینایان به معنای اتصال به جهان است، اما شکافِ دیجیتالی در قم، این اتصال را به شدت محدود کرده است. از نبودِ منابع صوتیِ به‌روز در کتابخانه‌های عمومی گرفته تا سامانه‌های بانکی و آموزشی که برای نرم‌افزارهای صفحه‌خوان «کور» هستند و هیچ درگاهی برای کاربریِ این عزیزان ندارند. این «بی‌سوادیِ سیستمی» نه از سوی روشندلان، بلکه از سوی ارائه‌دهندگان خدمات رخ داده است. وقتی خدماتِ هوشمند بدون ملاحظاتِ دسترسی‌پذیری طراحی می‌شوند، عملاً درهای ورود به دانش و رفاهِ مدرن را به روی نخبگانِ روشندل بسته‌ایم.
روزشمار هفته و ضرورت تحول ساختاری
رحیمی، معاون توانبخشی بهزیستی قم با اشاره به عناوین روزشمار هفته عصای سفید شامل «نابینایان و مشارکت اجتماعی»، «دسترسی به فناوری و منابع اطلاعاتی»، «غربالگری بهنگام و پیشگیری»، «پذیرش نابینایان در سایه تغییر نگرش‌ها»، «حضور در عرصه‌های تصمیم‌گیری» و «فرهنگ‌سازی در راستای برابری فرصت‌ها»، خاطرنشان کرد: این عناوین صرفاً شعار مناسبتی نیستند، بلکه تکلیفی مستقیم برای همه نهادها به‌ویژه مدیریت شهری، اداره کار و صداوسیما به شمار می‌روند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم به نقل روز جهانی عصای سفید برای جامعه نابینایان قم یادآور یک مطالبه پایه‌ای است: آنان خواهان نگاه ترحم‌آمیز نیستند؛ آنچه انتظار می‌رود، اجرای کامل قانون حمایت از حقوق معلولان، اصلاح پیاده‌روها و گذرگاه‌ها توسط شهرداری، تجهیز تقاطع‌ها به چراغ‌های هشدار صوتی و باز کردن درهای اشتغال به روی استعدادهایی است که بدون چشم سر، روشن‌ترین مسیرها را پیموده‌اند.
کاروان دوچرخه سواران دوستی از کشور ترکیه که به منظور اعلام همبستگی و همدردی با شهدای دانش آموز میناب سفر خود به ایران را آغاز کردند به زیارت حرم مطهر بانوی کرامت مشرف شدند.
آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی از اساتید برجسته حوزه علمیه قم با اشاره به ممنوعیت حجاب در مدارس آذربایجان آن را محکوم کرد و اظهار داشت: ممنوعیت حجاب در این کشور مقابله با حکم صریح قرآن میباشد.
