هشدار آیت‌الله سبحانی درباره تداوم شبهات اعتقادی

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، آیت‌الله جعفر سبحانی در آیین آغاز سال تحصیلی مؤسسه امام صادق(ع) که امروز در سالن همایش این مؤسسه در قم برگزار شد، با اشاره به جایگاه علم اظهار داشتند: خداوند متعال برای اهل ایمان و علم درجات و مراتب ویژه‌ای قرار داده است و علم، در نگاه دینی، موجب رفعت و تعالی انسان می‌شود.

وی افزود: عنوان علم، گسترده است و هر علمی که حقیقتاً برای بشر سودمند باشد می‌تواند در این چارچوب قرار گیرد؛ پزشکی، شیمی، فیزیک، گیاه‌شناسی و علوم دیگری که در خدمت انسان هستند و مشکلات بشر را حل می‌کنند، دارای ارزش و جایگاه‌اند.

شرافت هر علم به شرافت موضوع آن است

این مرجع تقلید در ادامه با تاکید بر این که اعتبار و ارزش هر علمی تابع موضوع آن است، تصریح کرد: هرچه موضوع یک علم از شرافت و کرامت بیشتری برخوردار باشد، آن علم نیز از درجه بالاتری برخوردار خواهد بود. یک شیمی‌دان درباره خواص مواد و یک گیاه‌شناس درباره گیاهان بحث می‌کند؛ اما برخی علوم، موضوع محدود و خاصی ندارند، بلکه همه هستی را موضوع بحث خود قرار می‌دهند.

آیت‌الله العظمی سبحانی با بیان این که علمی که درباره اصل هستی و وجود بحث می‌کند و وجود واجب و ممکن را مورد بررسی قرار می‌دهد، از شرافت بالاتری برخوردار است؛ زیرا موضوع آن بسیار گسترده‌تر است، افزودند: علم کلام و فلسفه الهی از این جهت جایگاه ویژه‌ای دارند؛ زیرا موضوع آنها شناخت خداوند، صفات الهی، وجود و مراتب هستی و مسائل بنیادی اعتقادی است.

علم کلام؛ فقه اکبر

این مرجع تقلید با اشاره به تعبیر «فقه اکبر» درباره علم کلام اظهار داشت: از این جهت، علم کلام را فقه اکبر دانسته‌اند، زیرا این علم در حقیقت زیربنای بسیاری از معارف دینی است. همان‌گونه که ساختمان بدون زیربنای محکم استوار نمی‌ماند، معارف دینی نیز نیازمند مبانی اعتقادی محکم است. بنابراین کسانی که در این رشته مشغول تحصیل هستند، باید قدر این علم را بدانند.

 آیت‌الله سبحانی خاطرنشان کرد: شما طلاب در کنار مباحث کلامی، فقه، اصول و ادبیات را نیز می‌خوانید که هرکدام در جای خود ارزشمند هستند، اما در این مرحله که به علم کلام اشتغال دارید، با فقه اکبر سر و کار دارید. بنابراین از دو جهت از شرافت برخوردار هستید؛ هم شرافت فقه اصغر و هم شرافت فقه اکبر. این نوع اشتغال علمی را باید بسیار جدی بگیرید.

برای فهم معارف قرآن باید مبانی کلامی و فلسفی را آموخت

وی با تأکید بر ضرورت فراگیری دقیق علم کلام و فلسفه، اظهار کرد: اگر علم کلام که در مکتب شیعه با مباحث فلسفی نیز ارتباط پیدا کرده است، به‌درستی فرا گرفته نشود، در برخی موارد فهم معارف قرآن نیز دشوار خواهد بود.

آیت‌الله سبحانی افزود: در قرآن کریم آیاتی درباره همراهی و نزدیکی خداوند با انسان وجود دارد، در حالی که در مباحث اعتقادی ثابت می‌کنیم خداوند متعال جسم نیست و در مکان، جهت و زمان قرار نمی‌گیرد.

این مرجع تقلید ادامه داد: این پرسش مطرح می‌شود که چگونه باید این مفاهیم را در مورد خداوند متعال فهمید. پاسخ دقیق این مسائل در مباحث کلامی و فلسفی قابل بررسی است. بنابراین اگر کسی بخواهد معارف قرآن را به‌صورت عمیق بفهمد، باید مباحث کلامی و فلسفی را نیز به‌درستی فرا گرفته باشد.

مبارزه با الحاد نیازمند علم کلام و فلسفه است

 آیت‌الله سبحانی با تأکید بر ضرورت تقویت علوم اعتقادی، بیان کرد: نباید تصور کنیم حملات علیه مبانی اعتقادی و الهیاتی پایان یافته است؛ این شبهات همچنان وجود دارد و گاهی دوباره بروز و ظهور پیدا می‌کند. اگر بخواهیم با شبهات الحادی و اعتقادی مقابله کنیم، یکی از کلیدهای اصلی آن، همین علم کلام و مباحث فلسفه الهی است.

این مرجع تقلید خاطرنشان کرد: هم برای فهم درست معارف قرآن و هم برای پاسخ‌گویی به شبهات اعتقادی و مقابله علمی با الحاد، باید علم کلام و مباحث فلسفه الهی را به‌صورت دقیق فرا گرفت. قدر این علم را بدانید و از استادان این رشته تقدیر کنید؛ منظم در کلاس‌ها حاضر شوید، مرتب درس بخوانید و این مسیر علمی را تا مراحل بالاتر ادامه دهید.

سیره امام صادق(ع) در تربیت نیروهای علمی برای دفاع از عقاید

وی با اشاره به سیره امام صادق(ع) در تربیت شاگردان متخصص در مباحث اعتقادی اظهار داشتند: امام صادق(ع) برای مقابله با جریان‌های فکری و اعتقادی مختلف، شاگردانی را تربیت کرده بودند که بتوانند از مبانی اسلام دفاع کنند. در کتاب شریف کافی آمده است که فردی از مصر نزد امام صادق(ع) آمد و اعلام کرد که می‌خواهد با شاگردان حضرت مناظره کند. امام نیز به یکی از یاران خود فرمودند افراد توانمند در مباحث علمی را پیدا کند تا با او گفت‌وگو و مناظره کنند. هشام بن حکم و دیگر شاگردان امام صادق(ع) در این عرصه تربیت شده بودند و در مناظرات علمی از مبانی اعتقادی اسلام دفاع می‌کردند. این اتفاق در دوره‌ای رخ داد که دوران سختی برای اهل‌بیت(ع) بود، اما امام صادق(ع) اهمیت می‌دادند که بخشی از نیروها را برای دفاع علمی از اصول اسلام تربیت کنند.

ضرورت تربیت متخصص برای پاسخ‌گویی به شبهات

آیت‌الله سبحانی با اشاره به برخی شبهات تاریخی درباره رابطه انسان و خداوند، افزود: در دوره‌های مختلف، دیدگاه‌هایی مطرح شده که بر اساس آنها انسان در اصل آفرینش نیازمند خداوند است، اما پس از آفرینش خود را در مقام عمل مستقل می‌داند. در یکی از این مباحث، امام صادق(ع) با استفاده از استدلال قرآنی، نادرستی چنین دیدگاهی را روشن کردند.

این مرجع تقلید ادامه داد: در عبادت و نیایش، انسان همواره نیاز خود به خداوند و استعانت از او را اظهار می‌کند و همین مسئله نشان می‌دهد که نیاز انسان به خداوند تنها به اصل آفرینش محدود نیست. این نمونه‌ها نشان می‌دهد که برای دفاع از مبانی اعتقادی، باید انسان‌هایی تربیت شوند که بتوانند با استدلال و منطق به شبهات پاسخ دهند.

امروز هم حملات فکری و اعتقادی وجود دارد

وی یادآور شد: امروز نیز حملات به مبانی دینی پایان نیافته است؛ هم در مسائل کلامی و اعتقادی شبهه وجود دارد، هم نسبت به احکام و هم نسبت به آداب و معارف دینی پرسش‌ها و شبهات مطرح می‌شود.

آیت‌الله سبحانی تأکید کرد: حوزه‌های علمیه باید با تخصص‌های مختلف علمی وارد میدان شوند و پاسخ‌گوی این مسائل باشند. نمی‌توان در برابر شبهات جدید، بدون داشتن دانش تخصصی و استدلال محکم پاسخ داد.

علم، وسیله دفاع از دین و عالم، مایه عزت حوزه است

این مرجع تقلید با اشاره به روایتی از امام حسن عسکری(ع) درباره جایگاه عالم، اظهار کرد: در کتاب «الاحتجاج» مرحوم طبرسی نقل شده است که فردی غیر از خاندان و نزدیکان امام حسن عسکری(ع) در محضر حضرت حضور یافت و امام با احترام ویژه از او استقبال کردند. برخی نزدیکان حضرت نسبت به این رفتار اعتراض کردند، اما امام عسکری(ع) در پاسخ، جایگاه علمی آن فرد و دفاع او از دین را مورد توجه قرار دادند و ارزش علم او را یادآور شدند. این روایت نشان می‌دهد که علم و عالمِ مدافع دین چه جایگاه و ارزشی دارد.

حوزه علمیه قم میراثی ارزشمند برای حفظ دین و اخلاق جامعه است

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به سابقه حوزه علمیه قم اظهار داشت: از تأسیس حوزه علمیه قم حدود ۱۰۵ سال می‌گذرد و این حوزه در طول این مدت، آثار و برکات فراوانی برای جامعه داشته است.

 آیت‌الله سبحانی افزود: نشاط دینی و علمی موجود در ایران، تا حد زیادی مرهون فعالیت‌های حوزه علمیه قم است. این حوزه در دوره‌های مختلف، گروه‌هایی از علما و روحانیون را تربیت کرده که توانسته‌اند دین، اخلاق و آداب مردم را حفظ و تقویت کنند. باید قدر حوزه علمیه قم و ارزش آن را بدانیم و با تمام توان، اهل کار و اهل فکر باشیم.

مسیر علمی را جدی بگیرید

این مرجع تقلید در پایان خطاب به طلاب و پژوهشگران مؤسسه امام صادق(ع) توصیه کردند که مسیر علمی را جدی بگیرند، منظم و مرتب در درس‌ها حاضر شوند و تحصیل را تا مراحل نهایی ادامه دهند؛ ان‌شاءالله این تلاش‌ها آثار خوبی خواهد داشت.

عمامه گذاری رهپویان فقه و فقاهت

در بخش پایانی این مراسم، تعدادی از دانش پژوهان موسسه امام صادق(ع) به دست حضرت آیت الله سبحانی معمم شدند.

منبع خبر: خبرگزاری تسنیم