؛-بانویی-که-قم-را-به-شهر-علم-و-کرامت-پیوند-زد-OKo.webp)
بیستوسوم ربیعالاول، در تقویم قم روزی است که روایت شهر با نام بانویی گره خورد که حضورش، قم را از یک شهر در جغرافیای ایران به یکی از مهمترین کانونهای دینی، علمی و فرهنگی جهان تشیع تبدیل کرد؛ روز ورود حضرت فاطمه معصومه(س) به قم، روزی که میتوان آن را آغاز فصلی تازه در تاریخ این شهر دانست.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم به نقل قرنها از آن روز تاریخی گذشته است؛ اما هنوز وقتی نام قم به میان میآید، پیش از هر چیز گنبد طلایی حرم حضرت معصومه(س)، حوزههای علمیه، مدرسههای علوم دینی، زائران و طلبههایی به ذهن میآیند که از نقاط مختلف ایران و جهان راهی این شهر شدهاند.
روایت ورود حضرت معصومه(س) به قم، روایتی از یک سفر ساده نیست؛ ایشان پس از حرکت از مدینه برای دیدار برادر بزرگوارشان امام رضا(ع)، در مسیر گرفتار حوادثی شدند و پس از توقف در ساوه، با توجه به بیماری و شرایط پیشآمده، راهی قم شدند؛ بر اساس گزارشهای تاریخی، این بانوی بزرگوار در ۲۳ ربیعالاول سال ۲۰۱ هجری وارد قم شدند و مورد استقبال مردم و بزرگان این شهر قرار گرفتند.
یک ورود، یک دگرگونی
آنچه این واقعه را از یک رخداد تاریخی فراتر میبرد، تاثیری است که حضور حضرت فاطمه معصومه(س) بر هویت قم گذاشت.
قم پیش از ورود ایشان نیز سابقهای تاریخی داشت و از مراکز حضور شیعیان محسوب میشد؛ اما حضور بانوی خاندان اهلبیت(ع) در این شهر، به تدریج جایگاه معنوی و اجتماعی قم را دگرگون کرد؛ به همین دلیل است که امروز از ورود حضرت معصومه(س) به عنوان نقطهای برای «تولد دوباره قم» یاد میشود.
این دگرگونی را میتوان در چهار قرن اخیر بهوضوح دید؛ قم به تدریج به مرکزی برای آموزش علوم دینی، تربیت عالمان، تولید اندیشه و نشر معارف اهلبیت(ع) تبدیل شد و حوزه علمیه آن، به یکی از شناخته شدهترین مراکز علمی جهان تشیع بدل شد.
از این منظر، حرم حضرت معصومه(س) تنها یک مکان زیارتی نیست؛ بلکه محور هویتی شهری است که بخش مهمی از تاریخ علمی، فرهنگی و اجتماعی خود را در نسبت با این حرم تعریف کردهاست.
قم؛ شهر زیارت و علم
امروز اگرچه میلیونها زائر در طول سال به قم سفر میکنند، اما اهمیت شهر تنها در شمار زائران خلاصه نمیشود؛ قم همزمان یک شهر زیارتی، حوزوی، علمی و فرهنگی است.
حضور حوزههای علمیه، مراکز پژوهشی، دانشگاهها، موسسات فرهنگی و رسانههای دینی در کنار حرم حضرت معصومه(س)، تصویری از پیوندی را شکل داده که ریشه آن را باید در همان اتفاق تاریخی جستوجو کرد؛ پیوند زیارت و علم.
در واقع، میتوان گفت قم در طول تاریخ توانسته است میان «زیارت» و «معرفت» ارتباط برقرار کند؛ زائر برای زیارت وارد شهر میشود و در کنار آن، شهر با ظرفیت علمی و فرهنگی خود، بستری برای تولید و انتشار اندیشه فراهم میکند.
«روز قم»؛ فرصتی برای بازخوانی هویت شهر
نامگذاری سالروز ورود حضرت معصومه(س) به عنوان «روز قم» را میتوان فرصتی برای فراتر رفتن از برنامههای مناسبتی و توجه به هویت تاریخی و تمدنی این شهر دانست.
برگزاری آیینهای ویژه، حرکت کاروان نمادین ورود حضرت معصومه(س)، برنامههای فرهنگی، مذهبی و اجتماعی و حضور مردم در این مراسم، هر ساله تلاش میکند این خاطره تاریخی را برای نسل جدید بازخوانی کند؛ امسال نیز برنامههای متنوعی برای این مناسبت در نظر گرفته شده و حرکت کاروان نمادین از میدان معصومیه به سمت حرم مطهر از جمله برنامههای این روز است.
از خاطره تاریخی تا مسوولیت امروز
اگر ورود حضرت معصومه(س) سرآغاز شکلگیری هویت تازهای برای قم بود، حفظ این هویت نیز نیازمند آن است که شهر در کنار توسعه کالبدی، در حوزههای فرهنگی، علمی، اجتماعی و گردشگری نیز متناسب با جایگاه خود حرکت کند.
سالروز ورود حضرت معصومه(س) میتواند فرصتی باشد برای بازنگری در نسبت قم با میراثی که از گذشته به آن رسیدهاست.
قم امروز تنها وارث یک حرم مطهر نیست؛ وارث یک فرهنگ، یک سنت علمی و یک سرمایه معنوی است؛ بنابراین بزرگداشت این روز زمانی میتواند به یک رویداد ماندگار تبدیل شود که از سطح آیینهای مناسبتی فراتر رفته و به بازشناسی هویت شهر، معرفی ظرفیتهای علمی و فرهنگی آن و انتقال این میراث به نسلهای آینده منجر شود.
بهویژه کودکان و نوجوانان باید بدانند که «روز قم» صرفا یادآور یک تاریخ در تقویم نیست؛ بلکه روایت شهری است که بیش از یکهزار و ۲۰۰ سال پیش، با ورود بانوی کرامت، مسیر تازهای را آغاز کرد و امروز یکی از شناختهشدهترین شهرهای جهان تشیع است.
از همین منظر، تاکید بر تولید محتوای فرهنگی متناسب با کودکان و نوجوانان و گسترش برنامههای این مناسبت در سراسر شهر، از جمله رویکردهایی است که در برنامههای امسال نیز مورد توجه قرار گرفته است.
قم و آیندهای که از گذشته میآید
۲۳ ربیعالاول هر سال، قم به گذشته خود بازمیگردد؛ به روزی که بانوی کرامت وارد این شهر شد و نام قم با نام اهلبیت(ع) پیوندی عمیقتر یافت.
امروز اما بزرگداشت آن روز، تنها با چراغانی و برگزاری مراسم کامل نمیشود؛ پاسداشت واقعی این میراث، در ساختن شهری است که بتواند همچنان کانون علم، فرهنگ، معنویت، زیارت و گفتوگو باشد.
قم اگرچه در طول قرنها تغییر کرده، اما یک حقیقت همچنان ثابت مانده است: هویت امروز این شهر را نمیتوان جدا از حرم حضرت معصومه(س) و آن ورود تاریخی در ۲۳ ربیعالاول سال ۲۰۱ هجری فهم کرد.
بانوی کرامت آمد؛ قم ماندگارتر شد و قرنها بعد، هنوز هر سال مردم این شهر در سالروز آن ورود، قصه همان روز را برای نسلهای تازه روایت میکنند؛ قصه شهری که میتوان گفت با قدوم حضرت معصومه(س)، تولدی دوباره یافت.
نگاهی به زندگی بانوی کرامت
حضرت فاطمه معصومه(س) در سال ۱۷۳ هجری قمری در مدینه منوره چشم به جهان گشود؛ پدر بزرگوار ایشان، امام موسی کاظم(ع)، هفتمین امام شیعیان و مادرشان «نجمه خاتون» بانویی پاکدامن و مومن بود که افتخار مادری امام رضا(ع) را نیز داشت.
حضرت معصومه (س) از کودکی در دامان ولایت رشد یافت و به واسطه علم و تقوا، جایگاهی والا در میان خاندان اهلبیت(ع) پیدا کرد؛ ایشان پس از شهادت پدر، همواره در کنار برادر بزرگوارش امام رضا(ع) پناهی برای شیعیان مدینه بودند.
هجرتی آمیخته با غربت
در سال ۲۰۱ هجری قمری، زمانی که امام رضا(ع) به اجبار مامون عباسی به خراسان فراخوانده شد، حضرت معصومه(س) نیز به شوق دیدار برادر و حمایت از ولایت، همراه کاروانی از برادران و یاران عازم ایران شد.
این سفر اما با رنج و مظلومیت همراه بود؛ در ساوه مورد تعرض دشمنان قرار گرفتند و بسیاری از همراهان ایشان به شهادت رسیدند؛ بانوی کرامت که بیمار و دلشکسته شده بود، به دعوت خاندان اشعری به قم آمد و مورد استقبال گرم مردم این دیار قرار گرفت.
وفات در قم و ماندگاری جاوید
حضرت معصومه(س) پس از ۱۷ روز اقامت در قم، در دهم ربیعالثانی سال ۲۰۱ هجری قمری دار فانی را وداع گفت؛ پیکر مطهرش با شکوه فراوان به خاک سپرده شد که امروز، بارگاه ملکوتی ایشان زیارتگاه عاشقان و پایتخت معنوی شیعیان جهان است.
۶۴ عنوان برنامه به مناسبت سالروز ورود حضرت معصومه به قم برگزار میشود
معاون فرهنگی حرم مطهر حضرت معصومه(س) از برگزاری ۶۴ عنوان برنامه فرهنگی، مذهبی و اجتماعی همزمان با سالروز ورود بانوی کرامت به شهر قم خبر داد.
حجتالاسلام احمد مشرف با تشریح برنامههای سالروز ورود حضرت معصومه(س) به قم، افزود: ۲۳ ربیعالاول سالروز ورود پرخیر و برکت حضرت فاطمه معصومه(س) به قم است و به همین مناسبت برنامههای متنوعی برای زائران و مجاوران حرم مطهر پیشبینی شدهاست.
وی اضافه کرد: اجتماع مردم قم و حرکت کاروان نمادین ورود حضرت معصومه(س) روز شنبه ۱۴ شهریورماه از مسجد فاطمه الزهرا(س) آغاز و به سمت حرم مطهر انجام میشود و همزمان ۲ کاروان شادی مردمی نیز از «بیت نور» و میدان میثم به سمت حرم حرکت خواهند کرد.
وی ادامه داد: جشنهای ایام ربیعالاول، برنامههای ویژه دختران در سه گروه سنی، اردوی «یک روز خوب، یک حس خوب» برای دانشآموزان، اعزام «سفیران کریمه» به حدود ۲۵ استان کشور و اجرای برنامههای فرهنگی برای کودکان و نوجوانان از دیگر برنامههای این ایام است.
مشرف گفت: برنامههای ویژهای نیز برای زائران بینالمللی، بهویژه بانوان و دختران آذریزبان و عربزبان برگزار میشود و مسابقه و پویشهای مجازی، تولید محتوای رسانهای و معرفی شخصیت حضرت معصومه(س) در فضای مجازی نیز در دستور کار قرار دارد.
وی همچنین از برگزاری برنامههای ویژه رحلت بانوی کرامت از ۳۱ شهریور تا دوم مهرماه خبر داد و افزود: آیین اهتزاز پرچم عزای فاطمی، دسته عزای خادمان و مردم قم، مجالس روضه بانوان و آیین سنتی «شمعدانگردانی و خطبهخوانی» از جمله این برنامههاست.
خدمترسانی سه هزار خادم به زائران
مدیر حرم مطهر حضرت معصومه(س) نیز گفت: همزمان با سالروز ورود بانوی کرامت به قم، حدود سه هزار خادم برای خدمترسانی به زائران در بخشهای مختلف آماده شدهاند.
حجتالاسلام صفر فلاحی افزود: نزدیک به ۳۰ موکب در داخل حرم مطهر مستقر میشوند و برای هر وعده حدود ۵۰ تا ۵۵ هزار وعده غذا و پذیرایی پیشبینی شدهاست.
وی ادامه داد: ظرفیت خدمات انتظامی، درمانی، کفشداری، امانتداری و شارژ تلفن همراه افزایش یافته و ظرفیت شارژ موبایل نسبت به سال گذشته ۲ برابر شدهاست.
فلاحی همچنین درباره نامگذاری سالروز ورود حضرت معصومه(س) به عنوان «روز قم» گفت: این روز باید جلوهگاه فرهنگ اهلبیت(ع) و ظرفیتهای تمدنی و فرهنگی شهر قم باشد.
