وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا؛ بازخوانی یک اصل بنیادین در روابط اجتماعی از منظر قرآن
وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا؛ بازخوانی یک اصل بنیادین در روابط اجتماعی از منظر قرآن
هرچند معنای ظاهری «قول» سخن گفتن است، اما در فرهنگ قرآنی این واژه دامنه‌ای گسترده‌تر دارد و هرگونه ارتباط و تعامل انسانی را شامل می‌شود. از این رو می‌توان گفت که آموزه قرآنی «وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» تنها به گفتار شفاهی محدود نیست و عرصه‌هایی همچون نگارش، رسانه، فضای مجازی، هنر، ادبیات و سایر ابزارهای ارتباطی را نیز دربر می‌گیرد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا؛ پس از دعوت یهود به توحید که بیشتر کارکرد قلبی دارد و احسان که عموماً کارکرد عملی دارد، اینک نوبت به دعوت به زیبا و نیکو سخنی رسیده است؛ یعنی در عرصه گفتار نیز تاکید می کند که با مردم زیبا سخن بگویید.

وَقُولُوا؛ پیداست که عنصر اصلی معنایی «قول» سخن گفتن است، اما مناطاً می تواند هر گونه تعاملی را دربر گیرد؛ همان گونه که در فرهنگ قرآنی گاه با باور قول اطلاق شده است.
بر این اساس، می توان گفت که مراد خداوند زیباوشی در هر گونه ارتباطات اجتماعی است، حتی اگر لزوماً با زبان نباشد و مثلاً از رهگذر نگارش کتاب، مکاتبات و در عصر ما از رهگذر فضای مجازی یا در عرصه هنر و نمایش از رهگذر مقوله های هنری باشد.

شاهد مدعا آن که گاه کتابی نگاشته می شود یا داستان و رمانی خلق می شود یا فیلمی ساخته می شود و در آن قوم، قبیله، شهر، ملیت یا یک فرهنگ مورد استهزاء و سُخریه قرار می گیرند و باعث رنجش قلبی بسیاری می شود.  پیداست اگر در این دست از تعاملات اجتماعی مبنای تعامل نیکو منشی و زیبا وشی بود، هرگز خاطری رنجیده و مکدر نمی شد.

لِلنَّاسِ؛ واژه «ناس» از  واژه های پرکاربرد در قرآن است که هر جا بکار رفته فارغ از رنگ، نژاد، ملیت، فرهنگ و حتی دین، نوع آدمیان مطمح نظر است و از این جهت می تواند همه جهانیان را دربرگیرد. بنابر این اگر در این آیه از بنی اسرائیل و به نگاه از همه دین داران خواسته شده که با «ناس» نیک و زیبا سخن گویید، مراد آن است که بدون توجه به ویژگی های فردی، خانوادگی، اجتماعی و دینی افراد با آنان به زیبایی و نیکویی سخن گویید.

شاهد چنین سعه معنایی حداقل دو آیه مشابه دیگر در قرآن است که در آنها ضمن دعوت به نیکو سخنی، اساساً از متعلق آن سخنی به میان نیامده است:

یک؛ در سوره مبارکه اسراء چنین آمده است: «وَقُلْ لِعِبَادِی یقُولُوا الَّتِی هِی أَحْسَنُ إِنَّ الشَّیطَانَ ینزَغُ بَینَهُمْ إِنَّ الشَّیطَانَ کانَ لِلْإِنسَانِ عَدُوًّا مُبِینًا» (اسراء، ۵۳)

دو؛ در سوره احزاب چنین آمده است: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِیدًا» (احزاب، ۷۰)

در این دو آیه شریفه بی‌ آن‌که مخاطب قول به احسن و قول سدید مشخص باشد، دعوت به نیکو سخنی شده است. این خود بهترین گواه است که مراد خداوند نیکو و زیبا سخنی با همه خلایق است.

آن چه در سیره پیامبران و پیشوایان دینی نیز آمده همین مدعا را تایید می‌کند که آنان با دوست و دشمن، مومن و کافر و صالح و طالح به زیبایی و نیکویی تمام سخن می‌گفتند.

حُسْنًا؛ واژه «حسن» عموماً در منابع تفسیری و روایی به «نیک» و «نیکویی» تفسیر شده است، در حالی که حاق معنایی این واژه بیش از نیکویی، «زیبایی» است. در کارکردهای مادی این واژه ما به چهره زیبا می گوییم: «وجه حسن»؛ و به گل زیبا می گوییم: «زهره حسنه».

بر همین اساس، به مفاهیم معنوی هم واژه زیبا بکار می رود؛ نظیر گفتار حضرت یعقوب خطاب به فرزندان: «فَصَبْرٌ جَمِیلٌ» (یوسف، ۱۸). از آن جا که هر چیز زیبا نیکو، دوست داشتنی و مطلوب است، به هر کار زیبا «نیکو» هم می توان اطلاق کرد. بر این اساس، باید واژه «حُسن» در قرآن را بیشتر و پیشتر از مفهوم نیکویی، به مفهوم «زیبایی» معنا کرد. در این صورت معنای آیه این است: با مردم به زیبایی سخن بگویید.

یادداشت از: آیت الله علی نصیری، رئیس موسسه معارف وحی و خرد