اعتماد در سازمان هدف نیست بلکه نتیجه است
اعتماد در سازمان هدف نیست بلکه نتیجه است

اعتماد در سازمان هدف نیست بلکه نتیجه است. مدیریت اعتماد ارائه‌ مدیریت خوب بر پایه‌ اعتماد است.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نسیم قم، اعتماد عنصری مهم جهت رسیدن به اهداف سازمانی است و منظور از اعتماد یک باور قوی، مبنی بر این‌که می‌توان به یک نفر اتکا کرد. گرچه ایجاد اعتماد کاری مشکل است. اما از دست دادن آن بسیار آسان است. عدم سازگاری بین قول و عمل، عدم توجه به پیش نهادهای کارکنان، وجود کنترل‌های شدید در محیط کار، مچ‌گیری، جمود فکری و داشتن تفکر بسته، عدم ارائه‌ اطلاعات لازم به کارکنان از جمله عوامل از بین برنده‌ اعتماد در سازمان است. اعتماد در سازمان هدف نیست بلکه نتیجه است، منظور از مدیریت اعتماد ارائه‌ مدیریت خوب بر پایه‌ اعتماد می‌باشد. بنابراین مهربانی، شایستگی، منش و رک‌گویی از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های رئیس یک سازمان می‌باشد که موجب ایجاد اعتماد می‌گردد.

همان طور که “تامپسون” می‌گوید: «اعتماد چیزی نیست که بتوان یا باید آن را مستقیماً مدیریت کرد» زیرا اعتماد یک هنجار فرهنگی است که به‌ندرت می‌توان آن را به شکلی ارادی ایجاد نمود زیرا هرگونه تلاش برای ایجاد اعتماد به شیوه‌ای علمی و محاسباتی به مبنای مؤثر و کارایی اعتماد آسیب خواهد رساند. با رفتارهای مدیریتی مناسب و با درک متقابل و بهتر و انتظار، انتظارات کارکنان از مدیران و بالعکس می‌توان اعتماد ایجاد کرد و آن را حفظ نمود.

اعتماد یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های زندگی انسانی و سازمانی می‌باشد که الگوهای رفتاری افراد و گروه‌ها را شدیداً تحت تأثیر قرار می‌دهد. “جان ویتینی” در رابطه با اعتماد نوشت: «اعتماد برای بهینه‌سازی یک سازمان ضروری است. بدون اعتماد هم‌کاری بین افراد، گروه‌ها، بخش‌ها و قسمت‌ها نمی‌تواند وجود داشته باشد. وظیفه رییس ایجاد محیطی سرشار از اعتماد است، به‌طوری‌که هر شخص ممکن است به‌طور محرمانه در این مورد، خود را بیازماید. بررسی متون تأکید می‌کند که رؤسا باید عواملی که ارتباطات خوش‌بینانه (مثبت) را در سازمان‌های‌شان ایجاد می‌کند، به خوبی بشناسند».

“کاوی” بر این باور است که اگر اعتماد در سطح پایین باشد یا وجود نداشته باشد. هیچ فرصتی برای ایجاد توفیقات دایمی وجود ندارد. او هم چنین بحث می‌کند که اعتماد بالاترین شکل انگیزه‌ی انسانی است. اعتماد بهترین فرصت‌ها را برای افراد به ارمغان می‌آورد اما در عین حال به زمان و صبر و حوصله نیاز دارد.

“رات پروت” در مصاحبه‌ای پیرامون رهبری قرن بیست‌ویکم اظهار می‌دارد که هیچ‌چیز حساس‌تر از اعتماد به دیگران نیست. هیچ راه میان بری وجود ندارد. شما باید اعتماد را کسب کرده و لیاقت آن را برای سال‌های متمادی داشته باشید و یا در کوتاه‌ترین زمان ممکن آن را از دست بدهید، در صورت از دست دادن آن کسب مجدد آن بعید به نظر می‌رسد. چه گونه می‌توانید اعتماد و احترام مردم را به دست آورده و آن را حفظ کنید؟ به راحتی، به آن‌چه می‌گویید عمل کنید و آن را انجام دهید نه این‌که با آن‌ها بازی کنید و یا برای کسب منافع خود از آن استفاده کنید.

“ماکس ول” در ابتدای امر به نتیجه و پی آمد صداقت به‌عنوان کلیدی برای توفیق رهبر و رییس تأکید می‌کند. او صداقت را چنین تعریف می‌کند «بیش‌تر از آن‌چه که هستیم انجام ندهیم» در این بحث او اعتماد را به‌عنوان ابزاری ضروری و حیاتی برای شناسایی صداقت تعیین می‌کند.

“لویکی و بانکر” معتقدند که اعتماد هست که ارتباطات است. اعتماد، ارتباطات و مشارکت را تحکیم می‌بخشد علاوه بر این آن‌ها بحث می‌کنند که اعتماد در ارتباطی که اساساً با بی‌اعتمادی شروع می‌شود، نمی‌تواند بهبود یابد.

“اشماک”  عقیده دارد که گروه ها همانند افراد، ارتباط را با اولین جریان حس اعتماد در دیگران شروع می‌کنند. این حس اعتماد در هر سطحی روابط آینده را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

طبق نظر “شاننن” و هم‌کاران، اعتماد مبنای عمل کردن و فعال بودن در جامعه‌ای پیچیده و وابسته به هم است. ما می‌توانیم به افرادی که غذا و داروی ما را تأمین می‌کنند اعتماد کنیم. ما می‌توانیم به آن‌هایی که با اسلوب و شیوه‌های درست خانه‌های­مان را می‌سازند اعتماد کنیم. ما به افرادی که در سواره‌روها برای رعایت قوانین ترافیک مشارکت می‌کنند اعتماد داریم. ما به آن‌هایی که پول‌های­مان را نگه‌داری کرده و صادقانه سرمایه‌­گذاری می‌کنند اعتماد داریم. ما وابسته به دولت هستیم تا امنیت زیر ساختارها را تضمین کند و ما را از شر متجاوزان در امان نگه دارد.

به گفته‌ی “مارتین هولیس” اعتماد موضوع بسیار پر اهمیتی است که در تمام علوم اجتماعی و بشری ریشه دارد. در حقیقت باید بگوییم که اعتماد قلم­رویی وسیع در مطالعات بشر دارد که با تجارب در ارتباط است. تعجب‌آور نیست که در مورد مطالعه‌ی سازمان‌ها اعتماد امری بسیار مهم به شمار می‌رود. لغت اعتماد، از فلسفه تا جامعه‌شناسی و اقتصاد از روان­شناسی تا سیاست و مدیریت، قسمتی از فرهنگ دانش بشری را تشکیل می‌دهد.

اعتماد موضوعی است که از زمان‌های قدیم وجود داشته است و همانند یک درخت کهن‌سال، ریشه‌های آن گسترده شده و تا اعماق پیش رفته است از این روبحث اعتماد یک موضوع پر اهمیت برای مطالعه است.

اندیشه‌های نخستین درباره‌ی اعتماد

ارسطو اظهار کرده است که اعتماد یک شنونده به سخن‌ران از سه ویژگی سخن‌ران نشأت می‌گیرد: هوش، شخصیت و حسن نیت سخن‌ران. این ارزیابی شناختی از خصلت‌های فرد، در دیدگاه رفتارشناسی نیز دیده می‌شود.

“دان” خاطر نشان می‌کند که: به نظر متفکران طبیعت­گرای قرن هفدهم مثل “لاک”، اعتماد قسمتی از طبیعت بشر است. اعتماد وظیفه‌ی پی بردن به تعهدات متقابل و هنر ارادی متوالی این وظیفه می‌باشد.

“لاک” می‌گوید: بشر با اعتماد زنده است.

اعتماد و تجربه‌ی بشری

موضوع اعتماد بخش اساسی تجارب شخصی بشر را تشکیل می‌دهد. “اریکسون” بیان می‌کند: قبل از این‌که فردی بتواند به جلو حرکت کند باید ۹ مورد را در نظر بگیرد و هرکدام را با توفیق پشت سر بگذارد. اولین و مهم‌ترین مورد، اعتماد در مقابل بی‌اعتمادی است. هر نوزادی باید بیاموزد که به افرادی که از او نگه‌داری می‌کنند، اعتماد نماید. زمانی که احتیاجات اساسی نوزاد مثل غذا، امنیت و محبت برآورده نشود و یا به حد کافی نباشد، نوزاد اعتماد کردن را نمی‌آموزد.

“گویر” در مورد این موضوع که چه گونه بشر قادر به کسب اعتماد می‌گردد، توضیح می‌دهد: اعتماد کردن امری امکان‌پذیر است، زیرا موجودات با احساسی که احساسات و احتیاجاتی همانند ما دارند را باور داریم. به علاوه ما موجوداتی هستیم که به‌طور طبیعی به موجودات دیگر و در اصل به انس آن‌های دیگری که به آن‌ها وابسته‌ایم و آن‌ها نیز به ما وابسته‌اند، پاسخ می‌دهیم، ما حس می‌کنیم افراد دیگری وجود دارند که ما با آن‌ها در ارتباط نزدیک هستیم و آن‌ها از ما نگه‌داری نموده و به‌صورت بالقوه با ما هم‌فکری می‌کنند. این افراد کسانی هستند که می‌توانند به ما آسیب بزنند، اما معمولاً چنین کاری نمی‌کنند.

“بایر” از این گفته تعریفی را برای اعتماد استنتاج می‌کند و آن این‌که اعتماد، پذیرفتن داوطلبانه‌ی امکانات دیگری بدون بدبینی نسبت به آن فرد می‌باشد و ما این ریسک را می‌پذیریم، به این دلیل که بشر به تنهایی قادر به ایجاد و حفظ موقعیت­هایی که برایش ارزش‌مند هستند، نیست مثل زندگی، سلامتی، شهرت، محبت، وابستگی، فرزندان، تفریح و کارهای هنری.

اعتماد به‌عنوان ساختار اجتماعی

اعتماد یک ساختار اجتماعی است و تا زمانی که سازمان‌ها در قالب اجتماعی وجود دارند، اعتماد شرط لازم برای آن‌ها می‌باشد. “ماکس وبر”، اعتماد را به‌عنوان پیش‌نیاز ساختار اجتماعی می‌داند. وی معتقد است که با افزایش پیچیدگی یک سیستم، نیاز به اعتماد نیز به ‌طور نسبی افزایش می‌یابد.

“سلیگمن” بیان می‌کند اعتماد پیش‌نیاز ساختار اجتماعی است. وی می‌گوید: زمانی که هیچ‌گونه اساسی برای اطمینان وجود ندارد و نمی‌توان رفتاری را پیش‌بینی نمود، اعتماد موردنیاز است. اعتماد راهی با دوام جهت تعاملات اجتماعی می‌باشد.

ایجاد و گسترش اعتماد

در بستر تعاملات و کنش‌های گروهی، اعتماد، به منزله­‌ی یک مکانیسم اجتماعی با کارکردهای متعدد اجتماعی، اقتصادی، روان‌شناسی، نقش مهمی را در این زمینه ایفا می‌کند. درواقع زندگی انسان، بدون احساس اعتماد به خود، اعتماد به آینده و اعتماد به جهان پیرامون خود، هم­راه با اضطراب و کشمکش تحمل ناپذیری است که ممکن است باعث از هم پاشیدگی فرد و نابودی وی شود. اعتماد، رشد انسان و شکوفایی استعدادها و توانایی‌های او را تسهیل می‌کند و رابطه‌ی او با دیگران را به رابطه‌ی خلاق و شکوفا تبدیل می‌سازد تا فرد بتواند آرامش، امنیت و آزادی و استقلال را در کنار دیگران و با دیگران تجربه کند.

اعتماد، موضوع بسیار پیچیده‌ای است که از مجموعه‌ی سیاست‌ها، رفتارها و استراتژی‌های سازمان متأثر است. برای ایجاد و توسعه لازم است.

به عقیده‌ی “بنیس” مدیران چند هنر دارند که سبب اعتمادآفرینی می‌شود:

شایستگی: برای اعتماد کردن به مدیران، کارکنان باید در آن‌ها شایستگی و لیاقت ببینند، آن‌ها باید حس کنند که رهبران­شان شایسته‌ی اعتماد هستند.

مهربانی: مهربانی یعنی دل­سوزی، هم­دلی و ظرفیت درک احساس دیگران، به این معنا خیلی از مدیران مهربان نیستند، زیرا از نشان دادن هم­دلی و خود را جای دیگران گذاشتن عاجزند. هیچ نوع ارتباطی بهتر از ارتباط رو در رو نیست. یکی از راه­های اعتمادآفرینی و نشان دادن صمیمیت، درست گوش دادن است. در این حالت تعامل به بهترین صورت خود ظاهر می‌شود. نکته‌ی مهم آن‌که شنیدن مساوی پذیرفتن نیست اما نشانه‌ی هم­دلی برای درک یک‌دیگر است.

رک‌گویی: پرده‌پوشی یکی از تراژدی‌های بزرگ هر سازمان است مدیر باید از رک‌گویی برای گردش درست امور استفاده کند و کارکنانی را که در عقیده‌ی خود راسخ هستند تشویق کند.

منش: آن‌چه سبب گردآوردن و ثمر بخش ویژگی‌های یاد شده می‌شود منش است. برای آن‌که مدیران بتوانند اعتماد آفرین باشند باید احترام دیگران را به خود جلب کنند منش نمایان­گر هویت انسان است.

علاوه بر این می‌توان از راه‌کارهای زیر جهت ایجاد اعتماد استفاده نمود:

به گفته‌های خود عمل کنید: اعتماد زمانی ایجاد می‌شود که افراد بین گفته‌ها و اعمال شما سازگاری ببینند. بسیار مشکل است که شما بتوانید اعتماد ایجاد کنید امروز به‌گونه‌ای باشید و فردا به‌گونه‌ای دیگر.

شفافیت ایجاد کنید: در بسیاری از سازمان‌ها تصمیمات شغلی به‌صورت پنهانی گرفته می‌شود و اطلاعات را از نیروی کار مخفی نگه می‌دارند. در حالی که سهیم کردن دیگران در اطلاعات، سازنده اعتماد است؛ بنابراین سعی کنید برای سهیم کردن دیگران در اطلاعات نفر اول باشید.

سعی کنید اعتماد را در تمام سطوح سازمانی ایجاد کنید: در بسیاری از سازمان‌ها اهداف در سطح بالای سازمان تنظیم می‌شود و سپس به سمت پایین ارسال می‌گردد. افراد احساس می‌کنند از آن‌جا که در تدوین هدف نقشی نداشته‌اند هیچ تعهدی برای آن‌ها ایجاد نمی‌کنند.

جلسات گفت وگوی آزاد برگزار کنید.

افراد را برای نتایج پاسخ­گو بدانید: نه فرآیندها به افراد اجازه دهید مسایل را به شیوه­ی خودشان حل کنند.

انتقادات: خود را روی رفتار افراد متمرکز کنید نه روی افراد.

احساسات شخصی خود را کنترل کنید: و آن را از تصمیمات شغلی خارج سازید از کارکنان جهت اهداف شخصی­تان استفاده نکنید.

با همه‌ به‌طور مساوی برخورد کنید.

از غیبت و حرف زدن پشت سر دیگران خودداری کنید.

انتظارات را نسبتاً بالا و کاملاً روشن و واضح، البته نه غیرمعقول تنظیم کنید. سعی کنید کشش مثبت ایجاد کنید. افراد را برانگیزانید برای این‌که عاشق چالش باشند. انتظارات­تان را برای هر فرد در حدی قرار دهید که می‌دانید او قادر است انجام دهد.

مشکلات را انکار نکنید و با آن‌ها به‌طور مستقیم درگیر شوید. مشکلات را به‌عنوان فرصت‌هایی برای رشد و توسعه بیش‌تر به کار ببرید.

احساستان را صادقانه، اما با تدبیر و سنجیده منتقل کنید.

در مقابل ایده‌های جدید باز باشید (ایده‌های جدید را بررسی کنید) اما آن‌چه را که قبلاً روی آن کارشده است رها نکنید.

قبل از تصمیم‌گیری همه‌ی گزینه‌ها را بررسی کنید.

در قبال کارهایتان پاسخ­گو باشید.

بیان علت: وقتی شما درباره‌ی چیزی برانگیخته و متمایل شدید، بگویید چرا آن برای شما مهم است.

کارکنان چه موقع به مدیران اعتماد می‌کنند؟

یک استراتژی ایجاد جو اعتماد باید بر این درک و باور استوار و مبتنی شود که کارکنان تنها زمانی به مدیران خود اعتماد خواهند کرد که:

باور کنند که مدیریت به آن‌چه که می‌گوید ایمان دارد.

ببینند که مدیران چیزی را وعده‌ی می‌کنند که می‌خواهند انجام بدهند.

بر اساس تجربه­‌ی خود بدانند که مدیریت به قول خود عمل می‌کند.

احساس کنند که با آن‌ها عادلانه، منصفانه و با ثبات برخورد می‌شود.

مشخصاً صداقت مدیران، وفای آن‌ها به عهد خود از جمله رفتارهایی هستند که موجب ایجاد اعتماد می‌شوند. در سازمان‌هایی که از ارزش‌های اساسی حمایت می‌کنند (کارکنان بزرگ‌ترین دارایی‌های ما هستند) و بعد به آن ارزش‌ها بی‌اعتنا می‌شوند، میزان اعتماد بین کارکنان و مدیران پایین است.

اگر مدیران عادلانه، منصفانه و با ثبات برخورد کنند، اعتماد شکل خواهد گرفت و هم چنین اگر سیاست شفافی‌ات اجرا شود، اگر قصد مدیران از پیش نهاد ارائه‌شده و دلایل و انگیزه‌­های آن‌ها به اطلاع همه‌ و تک تک کارکنان برسد، اگر کارکنان در فرآیندها مشارکت کامل داشته باشند و اگر از طریق مدیریت عمل­کرد بر سر انتظارات متقابل توافق حاصل شود، باز هم جو اعتماد بر سازمان حاکم خواهدشد.

عوامل از بین برنده‌ی اعتماد در سازمان

اعتماد از جمله چیزهایی است که بسیار شکننده است به عبارتی ایجاد اعتماد امری بسیار دشوار در حالی که از دست دادن آن آسان می‌باشد.

رسیدن به مرز توفیقات در سازمان ناشی از ایجاد و به‌کارگیری مدیریت اخلاق در سازمان است. اخلاق سازمانی بر پایه­ی اعتماد آفرینی است. ضعف در سیستم اخلاقیات و گرایش به سمت عدم اعتماد منجر به کاهش ارتباطات و افزایش خسارات سازمانی می‌گردد و مدیریت به سمت کنترل گذشته‌نگر سوق پیدا خواهد کرد.

برخی از کارهایی که سازمان‌ها انجام می‌دهند و موجب از بین رفتن اعتماد می‌گردد عبارت است از: آن‌چه که می‌گویند الگوی خود قرار نمی‌دهند: “ویلبر رایت” پیشگام صنعت هوانوردی می‌گوید: «یک طوطی بیش‌تر حرف می‌زند اما کم‌تر پرواز می‌کند.»

عمل نکردن به گفته‌های خود به‌عنوان مثال مدیری که به کارکنان خود می‌گوید در ماه آینده به آن‌ها پاداش خواهد داد، در حالی که این حرف را ماه قبل نیز زده است، بدون این‌که به آن عمل کند به اعتماد خود خدشه وارد می‌سازد.

نگه‌داشتن و سانسور کردن اطلاعات و افشا کردن اطلاعات به‌طور انتخابی یا برگزاری جلسات پشت درهای بسته: در حالی که خیلی از خبرها ارزش محرمانه ماندن ندارند.

عدم توجه به پیش نهادها و مشارکت کارکنان: مدیرانی که کارکنان خود را به مشارکت فرا می‌خوانند و سپس پیش نهادهای آن‌ها را مورد غفلت قرار می‌دهند، این احساس را در کارمندان به وجود می‌آورند که مدیر در ظاهر به دنبال طرح‌ها و پیش نهادها می‌باشد، اما در واقع مشارکت را نمی‌خواهد.

کنترل شدید و وجود قوانین دست و پا گیر

پی­گیری اهداف شخصی به جای اهداف مشترک: این امر ممکن است این احساس را در کارکنان به وجود آورد که از آن‌ها به‌عنوان ابزار استفاده می‌شود.

اعتماد و رضایت شغلی

وقتی درباره‌ رضایت شغلی صحبت می‌شود ذکر این نکته بسیار مهم است که افراد با نیازهای بسیار متفاوتی وارد سازمان می‌شوند و هر یک از آن‌ها به‌گونه‌ای، پیوسته به رقابت در رفتار می­پردازند. ازاین‌رو یک پرسش عمده و مهم برای مدیران و پژوهش­گران رفتار کار وجود دارد و آن این است که کارکنان واقعاً از شغل خود چه می­خواهند.

دستمزد: دستمزد تقریباً برای گروه‌های شغلی یکی از مهم‌ترین شرایط کار به شمار می‌آید از پژوهش گران مانند باربر و راولر معتقدند دست مزد جنبه‌ای از شغل به حساب می‌آید که بخش عمده‌ای از کارکنان از آن ناراضی‌اند این مطلب با نظریه­ی “هرتزبرگ” منطبق است زیرا بر پایه­ی این نظریه دست مزد یک عامل بهداشتی است که اگر کم باشد می‌تواند ایجاد نارضایتی کند. اما وقتی زیاد شد منجر به رضایت شغلی نمی‌شود. در بیش‌تر مطالعات حقوق و دست مزد دست‌کم یکی از سه عامل شغلی بوده است به‌گونه‌ای که از نظر “سوفیا” گاه اهمیت آن تا ۹۷ درصد از نظر شرکت‌کنندگان را در برمی‌گیرد.

نفس کار: همانند حقوق، مفهوم نفس کار نیز نقش بسیار مهمی در رضایت شغلی کارکنان بازی می‌کند. به گونه‌ی کلی افراد کاری را می‌خواهند که در آن رقابت وجود داشته باشد نه آن‌که تنها یک کار مستمر را روزها و روزها انجام دهند. دو جنبه‌ی بسیار مهم نفس کار که در رضایت شغلی تأثیر دارد عبارت است از: ۱- تنوع ۲- بررسی شیوه‌های کار و دستورالعمل‌های کاری. به‌طور کلی مشاغلی که دارای حد  متوسطی از تنوع و گوناگونی هستند افزایش رضایت شغلی را در بر دارند. مشاغلی که تنوع و تحرک آن کم است سبب بی‌حوصلگی و خستگی و مشاغلی که تنوع و تحرک آن‌ها بسیار زیاد است موجب فشارهای روانی و عصبانیت کارکنان می‌شود.

ارتقای: یکی از دلایل این‌که کارکنان اغلب نگران آینده هستند این است که معمولاً در میان عواملی که در رضایت شغلی بسیار مهم است به امکان پیش رفت و ترقی، رتبه­ی بسیار بالا می‌دهند. “رولینسون” و هم‌کاران ارتقا را بیان‌گر امکانات لازم برای افزایش مقام و سطح شغلی می‌دانند. به اعتقاد آنان ارتقای مطلوب و موردنظر برای تمام کارکنان در یک سطح قرار ندارد و به همین جهت رضایت حاصل از آن تا حد زیادی تحت تأثیر هم­خوانی بین انتظارات و دریافت‌هاست.

رهبری و سرپرستی: این بعد بیان‌گر رضایتی است که فرد از رابطه با سرپرست مستقیم خود به دست می‌آورد. رضایت شغلی ناشی از این رابطه معمولاً با دو جنبه از رفتار سرپرست ارتباط دارد.

الف- حمایت بین فردی که اشاره به علاقه‌ی سرپرست و رفاه کارکنان دارد.

ب- حمایت فنی که اشاره به زمینه‌ای دارد که سرپرست برای راه­نمایی در زمینه­ی فنی و امور ذی‌ربط و وظایف فراهم می‌آورد.

روابط با همکاران: بسیاری از پژوهش گران روابط با همکاران را مهم‌ترین عامل در تعیین رضایت یا نارضایتی شغلی می‌دانند (از کمپ ۱۳۷۲) اندازه‌ی گروه و کیفیت ارتباطات متقابل شخصی درگروه نقش مهمی در رضایت کارکنان دارد. گروه کاری به‌عنوان یک اجتماع، سیستم حمایتی احساسی و روحیه‌ی ای برای کارکنان محسوب می‌شود. اگر افراد درگروه دارای ویژگی‌های اجتماعی مشابهی مانند نگرش‌ها و باورهای مشابه باشند فضایی به وجود می‌آورند که در سایه‌ی آن رضایت شغلی فراهم می‌آید.

ایمنی شغلی: به احتمال زیاد ایمنی شغلی پس از دست مزد مهم‌ترین جنبه‌ی شرایط کاری است. افراد مایل‌اند مطمئن شوند که شغل آن‌ها برای چندین سال ادامه خواهد یافت. در حقیقت امنیت به معنای کار کردن بر روی شغل مطمئنی است که در اثر یک تصادف یا اتفاق از بین نخواهد رفت. به همین جهت بیش‌تر مردم حقوق کم‌تری را که برای مدت طولانی‌تری ضمانت شده است بر درآمد زیادی که ممکن است خیلی دوام نیابد ترجیح می‌دهند.

مشارکت در تصمیم‌گیری: توجه به نتایج مطالعات مربوط به تأثیر مشارکت کارکنان در بهبود کارایی و افزایش رضایت شغلی، مدیران را به‌سوی مدیریت مشارکتی سوق داده است. گزارش‌های مربوط به نتایج مدیریت مشارکتی غالباً بیان‌گر آن است که این نوع مدیریت موجب افزایش بلند مدت رضایت شغلی کارگران و بارآوری آن‌ها بوده است.

ابهام نقش: ابهام نقش، جنبه دیگری از شرایط کار است که در ایجاد نارضایتی شغلی تأثیر دارد. ابهامات شغلی، مسؤولیت افراد را برای انجام یک فعالیت معین دچار اغتشاش می‌کند و باعث می‌شود آن‌ها احساس کنند که این دیگران هستند که کار آنان را انجام می‌دهند و این شغل متعلق به فرد دیگری است. ابهاماتی از این نوع اغلب منجر به ایجاد نگرش نامطلوب نسبت به سازمان، هم‌کاران و سرانجام خود فرد می‌گردد.

شرایط فیزیکی کار: شرایط فیزیکی کار معمولاً در صورتی موجب رضایت شغلی می‌شود که راحت و به دور از خطر باشد. سطوح معتدل درجه حرارت، رطوبت، تهویه، نور و صدا در ایجاد شرایط مادی کار بسیار اثر دارد (نتایج مطالعات نشان می‌دهد که کارکنان معمولاً در شرایطی احساس رضایت بیش‌تری می‌کنند مانند تجهیزات و ابزار مناسب کار) که آن شرایط نیل به اهداف را تسهیل کند.

فرهنگ و جوسازی: بیش‌تر کارشناسان معتقدند فرهنگ‌سازمانی تأثیر نیرومندی بر رفتار و حالت‌های روانی کارکنان دارد و در حقیقت مؤلفه­ی کلیدی توفیقات سازمان‌ها و بهبود منابع نیروی انسانی است. فرهنگ‌سازمانی را می‌توان بر روی یک پیوستار از نیرومندی تا ضعف قرارداد.

مهم‌ترین پیامد جو سازمانی این است که بر ادراک و احساس عضویت کارکنان در سازمان تأثیر می‌گذارد و مشخص می‌کند که آیا آنان سازمان را از نظر روان‌شناختی پاداش‌دهنده و مطلوب تجربه می‌کنند یا نه؛ و این مطلب به نوبه­ی خود اثر به سزایی بر سطوح اخلاقی، انگیزشی، خشنودی و تمایل کارکنان به ماندن به سازمان می‌گذارد.

عوامل شخصیتی: ویژگی‌های شخصیتی کارکنان می‌تواند الگوهایی برای پیش‌بینی رفتار و حالت‌های روانی آنان فراهم آورد ازاین‌رو مفهوم شخصیت اهمیت زیادی برای سازمان‌ها دارد. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شخصیتی که ارتباط نزدیک با رضایت شغلی دارد عزت نفس است. بنا بر نظر “کورمن” برخی از تبیین‌های نظری مربوط به رضایت شغلی مانند ارضای نیازها تحت تأثیر ویژگی عزت نفس افراد قرار دارد.

یکی دیگر از ویژگی‌های شخصیتی که رابطه‌ی آن با رضایت شغلی فراوان مورد تأیید قرارگرفته انگیزه‌ی پیشرفت است. به عقیده‌ی “مک کل لند” که این ویژگی در آن‌ها بسیار نیرومند است، اغلب به فکر این هستند که چگونه کارها را بهتر انجام دهند.

ارزیابی عمل­کرد: بیش‌تر کارکنان نیاز دارند از نتایج (بازخورد) تلاش‌های خود آگاه شوند. مطالعات متعدد نشان می‌دهد که اگر ارزیابی کارکنان به شیوه‌ی مناسبی انجام شود می‌تواند اثر مثبت بر عمل­کرد و رضایت شغلی آنان داشته باشد. چنان‌چه هدف‌ها واضح و در دست­رس باشد و مهم‌تر از آن بازخوردکافی از عمل­کرد خود داشته باشند، سرعت یادگیری و پیش رفت آنان افزایش یافته و احساس رضایت بیش‌تری خواهند داشت.

یادداشت از: دکتر احمدعلی افتخاری، استاد دانشگاه 

منبع خبر: خبرگزاری تسنیم